Τέλος οι ΗΠΑ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας – Ο Τραμπ γυρίζει την πλάτη στον ΠΟΥ έπειτα από 78 χρόνια, αφήνοντας απλήρωτα εκατοντάδες εκατομμύρια, κενά ασφάλειας και φόβους για την επόμενη πανδημία

Ένα ιστορικό κεφάλαιο στην παγκόσμια δημόσια υγεία φαίνεται να κλείνει – αλλά με τρόπο θολό, αμφιλεγόμενο και γεμάτο εκκρεμότητες. Έναν χρόνο μετά την ηχηρή ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχωρούν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, Αμερικανοί ομοσπονδιακοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν πως η διαδικασία ολοκληρώθηκε. Ωστόσο, όπως επισημαίνει το Associated Press, η πραγματικότητα κάθε άλλο παρά ξεκάθαρη είναι.

Ανοιχτοί λογαριασμοί και χαμένα δεδομένα

Παρά την επίσημη αποχώρηση, οι ΗΠΑ φέρονται να χρωστούν στον ΠΟΥ πάνω από 130 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με τον ίδιο τον οργανισμό. Την ίδια στιγμή, στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ παραδέχονται ότι δεν έχουν επιλυθεί κρίσιμα ζητήματα, όπως η απώλεια πρόσβασης σε διεθνή δεδομένα υγείας – πληροφορίες που θα μπορούσαν να προσφέρουν έγκαιρη προειδοποίηση σε περίπτωση νέας πανδημίας.

«Η πιο καταστροφική απόφαση της ζωής μου»

Οι αντιδράσεις στον επιστημονικό κόσμο είναι έντονες. Ο Λόρενς Γκόστιν, κορυφαίος ειδικός στο δίκαιο δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν, προειδοποιεί ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ αποδυναμώνει σοβαρά την παγκόσμια ικανότητα αντιμετώπισης νέων επιδημιών και πλήττει άμεσα την αμερικανική έρευνα για εμβόλια και φάρμακα.
«Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για τη χειρότερη και πιο καταστροφική προεδρική απόφαση που έχω ζήσει», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Τι είναι – και τι χάνει – ο ΠΟΥ χωρίς τις ΗΠΑ

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αποτελεί τον βασικό μηχανισμό του ΟΗΕ για τον συντονισμό απέναντι σε παγκόσμιες απειλές υγείας, από τον Έμπολα και την πολιομυελίτιδα μέχρι σπάνιες ιογενείς ασθένειες. Παράλληλα, στηρίζει φτωχότερες χώρες με τεχνική βοήθεια, διανέμει εμβόλια και θεραπείες και διαμορφώνει κατευθυντήριες γραμμές για εκατοντάδες παθήσεις, από την ψυχική υγεία έως τον καρκίνο.

Σχεδόν κάθε χώρα του κόσμου συμμετέχει στον ΠΟΥ. Οι ΗΠΑ όχι μόνο συνέβαλαν στην ίδρυσή του, αλλά για δεκαετίες υπήρξαν από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες και παρόχους εξειδικευμένου προσωπικού, μέσω οργανισμών όπως τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC).

Τα χρήματα που σταματούν να ρέουν

Κατά μέσο όρο, η Ουάσιγκτον κατέβαλλε περίπου 111 εκατομμύρια δολάρια ετησίως σε υποχρεωτικές συνδρομές και επιπλέον 570 εκατομμύρια σε εθελοντικές εισφορές. Αυτή η χρηματοδότηση πλέον παγώνει, δημιουργώντας τεράστια κενά σε προγράμματα παγκόσμιας υγείας.

Η αιτιολόγηση Τραμπ και τα λάθη της πανδημίας

Με εκτελεστικό διάταγμα αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Ντόναλντ Τραμπ δικαιολόγησε την αποχώρηση κατηγορώντας τον ΠΟΥ για κακοδιαχείριση της πανδημίας COVID-19, αδυναμία μεταρρυθμίσεων και υπερβολική πολιτική επιρροή από κράτη-μέλη.

Πράγματι, ο ΠΟΥ – όπως και άλλοι φορείς – έκανε σοβαρά λάθη: αρχικά αποθάρρυνε τη χρήση μάσκας και για μεγάλο διάστημα υποβάθμισε τη σημασία της αερογενούς μετάδοσης του ιού, θέση που αναθεώρησε επίσημα μόλις το 2024.

Ένα ακόμη σημείο τριβής για την κυβέρνηση Τραμπ ήταν το γεγονός ότι, από το 1948 έως σήμερα, κανένας γενικός διευθυντής του ΠΟΥ δεν υπήρξε Αμερικανός – κάτι που θεωρήθηκε άδικο δεδομένης της οικονομικής και επιστημονικής συμβολής των ΗΠΑ.

Ο φόβος της παγκόσμιας παράλυσης

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποχώρηση της Ουάσιγκτον μπορεί να αποδυναμώσει κρίσιμες πρωτοβουλίες, όπως η εξάλειψη της πολιομυελίτιδας, τα προγράμματα υγείας για μητέρες και παιδιά, αλλά και η έρευνα για την έγκαιρη ανίχνευση νέων ιών.

Ο πρόεδρος της Εταιρείας Λοιμωδών Νοσημάτων της Αμερικής, δρ Ρόναλντ Νάχας, χαρακτήρισε την κίνηση «κοντόφθαλμη, παραπλανητική και επιστημονικά απερίσκεπτη».

Εκτός επιτροπών, εκτός έγκαιρης προειδοποίησης

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη αποσυρθεί από επιτροπές, διοικητικά όργανα και τεχνικές ομάδες του ΠΟΥ. Ανάμεσά τους και η ομάδα που παρακολουθεί τα κυκλοφορούντα στελέχη γρίπης και καθορίζει τη σύνθεση των ετήσιων εμβολίων. Αυτό σημαίνει πως η χώρα μένει εκτός της παγκόσμιας ανταλλαγής κρίσιμων πληροφοριών, χάνοντας το πλεονέκτημα της άμεσης αντίδρασης σε νέες απειλές.

Το αγκάθι των 133 εκατομμυρίων

Τυπικά, οι ΗΠΑ όφειλαν να ειδοποιήσουν έναν χρόνο πριν την αποχώρηση – κάτι που έκαναν – αλλά και να εξοφλήσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχουν πληρώσει τις εισφορές για το 2024 και το 2025, αφήνοντας χρέος άνω των 133 εκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Κυβερνητικός αξιωματούχος αμφισβήτησε την απαίτηση, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε νομική υποχρέωση πληρωμής πριν από την πλήρη αποχώρηση.

Το αποτέλεσμα; Μια αποχώρηση που τυπικά ολοκληρώθηκε, αλλά ουσιαστικά αφήνει πίσω της οικονομικά κενά, θεσμικές ρωγμές και έναν κόσμο λιγότερο προετοιμασμένο για την επόμενη υγειονομική κρίση.