Θα μπορούσαν τα 2.000 καταφύγια της Αττικής να μας προστατεύσουν σε έναν μαζικό βομβαρδισμό;

Η Αττική διαθέτει περίπου 2.000 καταφύγια, αλλά πόσο αποτελεσματικά μπορούν να είναι στην περίπτωση μιας σύρραξης μεγάλης κλίμακας;

Θα μπορούσαν τα 2.000 καταφύγια της Αττικής να μας προστατεύσουν σε έναν μαζικό βομβαρδισμό;

Τα περισσότερα από αυτά χρονολογούνται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η σημερινή τους κατάσταση εγείρει ερωτήματα για την πραγματική τους χρησιμότητα. Τι μας λένε οι ειδικοί και μπορεί το δίκτυο του μετρό να μετατραπεί σε προσωρινά καταφύγια;

Η πρόσφατη ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ενδεχόμενο μιας πολεμικής σύρραξης που θα επηρεάσει άμεσα και τη χώρα μας. Στο επίκεντρο της κουβέντας βρίσκονται τα καταφύγια: μπορούν να προσφέρουν ασφάλεια σε χιλιάδες πολίτες ή η προστασία τους είναι μόνο θεωρητική;

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η Αττική διαθέτει περίπου 2.000 ενεργά καταφύγια, κατάλληλα για αξιοποίηση σε περίπτωση εκτεταμένων βομβαρδισμών. Ωστόσο, η θεωρία απέχει πολύ από την πράξη.

Ο Κωνσταντίνος Κυρίμης, συγγραφέας και ερευνητής, υπογραμμίζει ότι τα περισσότερα καταφύγια είναι εγκαταλελειμμένα και σε κακή κατάσταση. Ακόμη και αν συντηρούνταν, η χωρητικότητά τους είναι περιορισμένη: το μεγαλύτερο καταφύγιο στον Λόφο Αρδηττού μπορεί να φιλοξενήσει μόνο περίπου 1.300 άτομα — έναν μικρό αριθμό συγκριτικά με τον πληθυσμό της Αθήνας και του νομού.

Στον Πειραιά, η επίσκεψή του σε δύο καταφύγια αποκάλυψε εικόνες παραμέλησης: σκουριασμένες πόρτες, σωρούς από μπουκάλια και κουτιά, καθώς και κλειστές εξόδους διαφυγής λόγω της σύγχρονης δόμησης. Όπως εξηγεί ο Κυρίμης, «τα καταφύγια αυτά διαθέτουν πολλούς χώρους και θαλάμους, αλλά οι βασικές προδιαγραφές ασφαλείας έχουν αλλοιωθεί».

Το ιστορικό παράδοξο

Τα περισσότερα καταφύγια χρονολογούνται από τη γερμανική κατοχή (1943-1944) και κατασκευάστηκαν κυρίως για την προστασία των κατακτητών. Παρά τις απόπειρες των Γερμανών να τα καταστρέψουν κατά την αποχώρησή τους, τα καταφύγια επιβίωσαν και ενσωματώθηκαν στο ελληνικό σύστημα παθητικής αεράμυνας τη δεκαετία του ’50. Όπως σημειώνει ο Κυρίμης, «σε έναν πιθανό μελλοντικό πόλεμο, κάποιοι από εμάς θα καταφύγουν σε χώρους που κατασκευάστηκαν για άλλους πριν 80 χρόνια».

Το δεύτερο καταφύγιο που επισκέφθηκε ο Κυρίμης ήταν προσβάσιμο, αλλά παραμελημένο. Παρά την καλή κατασκευή του, οι τρεις από τις τέσσερις εισόδους έχουν κλείσει, περιορίζοντας την ασφάλεια των χρηστών. Όπως επισημαίνει, «κάθε καταφύγιο πρέπει να έχει τουλάχιστον μία εναλλακτική έξοδο, ώστε να εξασφαλίζεται η διαφυγή αν η κύρια είσοδος καταρρεύσει».

Θα μπορούσαν τα 2.000 καταφύγια της Αττικής να μας προστατεύσουν σε έναν μαζικό βομβαρδισμό;

Ακόμη και αν τα καταφύγια ανακαινίζονταν μαζικά, δεν θα εξασφάλιζαν πλήρη προστασία. Η φύση του σύγχρονου πολέμου έχει αλλάξει: οι βόμβες και οι πύραυλοι έχουν πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, περιορίζοντας τις παράπλευρες απώλειες αλλά αυξάνοντας την καταστροφή σε συγκεκριμένους στόχους.

Όπως εξηγεί ο Κυρίμης, «η φιλοσοφία της δεκαετίας του ’40 ήταν το λεγόμενο carpet bombing, όπου οι βόμβες πέφτανε διάσπαρτα. Σήμερα, ένα σύγχρονο όπλο μπορεί να στοχεύσει ακριβώς ένα κτίριο ή ακόμα και συγκεκριμένο όροφο».

Το μετρό ως καταφύγιο: μύθος ή πραγματικότητα;

Το υπόγειο δίκτυο του μετρό δεν αποτελεί πανάκεια. Ο Κυρίμης τονίζει ότι σε περίπτωση πανικού και μαζικής κίνησης, η ασφάλεια θα είναι περιορισμένη και οι πιθανότητες ατυχημάτων υψηλές. Η οργανωμένη εκκένωση και η ψυχολογική προετοιμασία είναι κρίσιμες για να μειωθούν οι απώλειες.

Η εκπαίδευση του κοινού παραμένει βασική προτεραιότητα. Ο Κυρίμης υπενθυμίζει την άσκηση του 1939 στην Αθήνα, όπου 7.000 άτομα συμμετείχαν σε εικονικό βομβαρδισμό με φωτοβολίδες και καπνογόνα, για να συνηθίσουν στις επιπτώσεις μιας επίθεσης. «Η κοινωνία δεν μπορεί να επαφίεται μόνο στις υποδομές», επισημαίνει.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Κυρίμης διοργανώνει βιωματικές δράσεις σε καταφύγια, προσφέροντας στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει την ιστορία τους και να αποκτήσει πρακτική εμπειρία — μια σύγχρονη μορφή εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση κρίσεων.