Τουρκία: «Αν δεν είχαμε επέμβει το 1974, η Κύπρος σήμερα θα ήταν Γάζα για τους Τουρκοκύπριους- Δεν μπορεί η ευρωπαϊκή άμυνα να είναι “όμηρος” της Αθήνας»- Κρεσέντο πολεμικών δηλώσεων εναντίον Ελλάδας και Κύπρου με αφορμή την επέτειο του πραξικοπήματος εναντίον του Ερντογάν

Με φόντο τη συμπλήρωση δέκα ετών από την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, η τουρκική ηγεσία επανέρχεται σε υψηλούς τόνους, υιοθετώντας μια ιδιαίτερα πολεμική ρητορική απέναντι στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Τουρκία: «Αν δεν είχαμε επέμβει το 1974, η Κύπρος σήμερα θα ήταν Γάζα για τους Τουρκοκύπριους- Δεν μπορεί η ευρωπαϊκή άμυνα να είναι “όμηρος” της Αθήνας»- Κρεσέντο πολεμικών δηλώσεων εναντίον Ελλάδας και Κύπρου με αφορμή την επέτειο του πραξικοπήματος εναντίον του Ερντογάν

Οι επετειακές εκδηλώσεις στην Τουρκία, αντί να περιοριστούν στον συμβολισμό της ιστορικής μνήμης, συνοδεύονται από δηλώσεις που αναζωπυρώνουν τις εντάσεις στην ευρύτερη περιοχή και επαναφέρουν στο προσκήνιο χρόνιες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.

Δέκα χρόνια μετά τα δραματικά γεγονότα της 15ης Ιουλίου 2016, η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την αποτυχημένη απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης ως σημείο καμπής για τη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Παράλληλα, κορυφαία κυβερνητικά στελέχη αξιοποιούν τη συγκυρία για να διατυπώσουν εκ νέου τις πάγιες θέσεις τους σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, στρέφοντας τα βέλη τους τόσο προς τη Λευκωσία όσο και προς την Αθήνα.

Η νύχτα που σημάδεψε την Τουρκία

Στις αναφορές που κυριαρχούν κατά τις εκδηλώσεις μνήμης, εξέχουσα θέση κατέχει η παρέμβαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τις κρίσιμες ώρες της απόπειρας πραξικοπήματος. Η εικόνα του Τούρκου προέδρου να εμφανίζεται μέσω ζωντανής σύνδεσης από το κινητό του τηλέφωνο σε τηλεοπτικό σταθμό παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά στιγμιότυπα εκείνης της νύχτας.

Με το μήνυμά του προς τους πολίτες, ο Ερντογάν τους είχε καλέσει να κατακλύσουν τις πλατείες, τους δρόμους και τα αεροδρόμια της χώρας, με στόχο να ανακόψουν την προέλαση των πραξικοπηματιών και να αποτρέψουν την κατάλυση της συνταγματικής τάξης. Ο ίδιος είχε αποδώσει την απόπειρα σε μια «μειοψηφική ομάδα» στους κόλπους των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η λαϊκή κινητοποίηση θα αποτελούσε το καθοριστικό ανάχωμα απέναντι στην επιχείρηση ανατροπής της κυβέρνησής του.

Ο αμφιλεγόμενος παραλληλισμός για την Κύπρο

Την ίδια στιγμή, η τουρκική πλευρά επαναφέρει με έμφαση το Κυπριακό, μέσα από δηλώσεις που προκαλούν έντονες αντιδράσεις και επαναφέρουν στο επίκεντρο τις διαχρονικές διαφωνίες γύρω από τα γεγονότα του 1974.

Ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης, Τζεβντέτ Γιλμάζ, επιχείρησε να υπερασπιστεί τη θέση της Άγκυρας για τη στρατιωτική επέμβαση στην Κύπρο, προχωρώντας σε έναν παραλληλισμό που δεν πέρασε απαρατήρητος. Όπως ανέφερε, εάν η Τουρκία δεν είχε προχωρήσει στη στρατιωτική της επέμβαση, «τα βάσανα στην Κύπρο θα μπορούσαν να είναι παρόμοια με την ανθρωπιστική τραγωδία που βιώνουμε σήμερα στη Γάζα».

Παράλληλα, ο Τούρκος αντιπρόεδρος εξαπέλυσε επικρίσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζοντας ότι έχασε τον ουδέτερο χαρακτήρα της από τη στιγμή που ενέταξε στους κόλπους της την Κυπριακή Δημοκρατία. Κατά τον ίδιο, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί λειτουργούν με γνώμονα «πολιτικές σκοπιμότητες» και όχι την προσήλωση στις αρχές του κράτους δικαίου, επαναλαμβάνοντας μια θέση που η Άγκυρα προβάλλει διαχρονικά στο πλαίσιο των σχέσεών της με τις Βρυξέλλες.

Τουρκία: «Αν δεν είχαμε επέμβει το 1974, η Κύπρος σήμερα θα ήταν Γάζα για τους Τουρκοκύπριους- Δεν μπορεί η ευρωπαϊκή άμυνα να είναι “όμηρος” της Αθήνας»- Κρεσέντο πολεμικών δηλώσεων εναντίον Ελλάδας και Κύπρου με αφορμή την επέτειο του πραξικοπήματος εναντίον του Ερντογάν

Επίθεση Μπαχτσελί στην Αθήνα

Στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, τη σκυτάλη των δηλώσεων πήρε ο κυβερνητικός εταίρος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ηγέτης του εθνικιστικού MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο οποίος επέλεξε να ασκήσει ευθεία κριτική στην ελληνική κυβέρνηση και προσωπικά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Αφορμή αποτέλεσε η σταθερή ελληνική θέση ότι οποιαδήποτε συμμετοχή ή ενσωμάτωση της Τουρκίας στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας και ασφάλειας προϋποθέτει τον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, καθώς και την τήρηση των αρχών της καλής γειτονίας.

Ο κ. Μπαχτσελί απέρριψε κατηγορηματικά τη συγκεκριμένη προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είναι δυνατόν να υπαγορεύεται από την Αθήνα ούτε να καθίσταται «όμηρος» των διμερών διαφορών Ελλάδας και Τουρκίας. Παράλληλα, επανέλαβε ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας του δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση, επισημαίνοντας πως η Άγκυρα επιδιώκει ισότιμο ρόλο και ουσιαστική συμμετοχή στα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων που διαμορφώνουν τη στρατηγική και την ασφάλεια της ηπείρου.

Η συγκυρία της επετείου, πάντως, καταδεικνύει ότι, μία δεκαετία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, η τουρκική πολιτική ηγεσία εξακολουθεί να αξιοποιεί γεγονότα με έντονο ιστορικό και συμβολικό φορτίο, προκειμένου να αναδείξει τις θέσεις της σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, διατηρώντας ανοιχτό το πεδίο των διπλωματικών αντιπαραθέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.