Τουρκία για τα F-35: Γιατί η αποθέωση του Ερντογάν από τον Τραμπ και η αναθέρμανση των σχέσεων με τις ΗΠΑ μπορεί να μην αρκέσουν για την αγορά των υπερσύγχρονων μαχητικών

Παρά το θετικό κλίμα που διαμορφώνεται στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Άγκυρας και την εμφανή πρόθεση του Ντόναλντ Τραμπ να επανεξετάσει το ζήτημα της πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη.

Τουρκία για τα F-35: Γιατί η αποθέωση του Ερντογάν από τον Τραμπ και η αναθέρμανση των σχέσεων με τις ΗΠΑ μπορεί να μην αρκέσουν για την αγορά των υπερσύγχρονων μαχητικών

Η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των υπερσύγχρονων αμερικανικών μαχητικών εξακολουθεί να προσκρούει τόσο στην παρουσία του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 όσο και στις αυστηρές νομοθετικές προβλέψεις που έχει θεσπίσει το αμερικανικό Κογκρέσο.

Η πρόσφατη αναφορά του Αμερικανού Προέδρου από την Άγκυρα αναζωπύρωσε τη συζήτηση γύρω από ένα θέμα που εδώ και χρόνια αποτελεί σημείο έντονης τριβής στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Παρότι οι επαφές με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πραγματοποιήθηκαν σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα, η πολιτική βούληση από μόνη της δεν αρκεί για να ανατρέψει τα εμπόδια που έχουν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια σε θεσμικό και στρατηγικό επίπεδο.

Το διαρκές «αγκάθι» των S-400

Η βασική αιτία που οδήγησε στην αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 παραμένει αμετάβλητη. Η απόφαση της Άγκυρας να αποκτήσει και να αναπτύξει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400 εξακολουθεί να θεωρείται από την Ουάσιγκτον ασύμβατη με τη συμμετοχή σε ένα από τα πλέον ευαίσθητα αμυντικά προγράμματα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι αμερικανικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι η συνύπαρξη των δύο συστημάτων εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Συγκεκριμένα, υπάρχει η ανησυχία ότι τα ισχυρά ραντάρ των S-400 θα μπορούσαν να συλλέξουν κρίσιμα επιχειρησιακά και τεχνικά δεδομένα σχετικά με τα χαρακτηριστικά stealth των F-35, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες του αεροσκάφους.

Εξίσου έντονος παραμένει ο φόβος ότι ευαίσθητα στοιχεία θα μπορούσαν, άμεσα ή έμμεσα, να καταλήξουν στη Ρωσία, υπονομεύοντας το τεχνολογικό πλεονέκτημα που διατηρούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους. Για τον λόγο αυτό, η αγορά των S-400 είχε χαρακτηριστεί από τις αμερικανικές αρχές ως κίνηση που «θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας», ανοίγοντας τον δρόμο για την επιβολή των κυρώσεων CAATSA.

Το Κογκρέσο κρατά το «κλειδί»

Ακόμη όμως και στην περίπτωση που ο Ντόναλντ Τραμπ αποφασίσει να προχωρήσει στην άρση των κυρώσεων CAATSA, εξέλιξη που έχει αφήσει να εννοηθεί ότι επιθυμεί, η διαδικασία δεν σταματά εκεί.

Η απαγόρευση πώλησης F-35 στην Τουρκία δεν αποτελεί απλώς κυβερνητική απόφαση, αλλά έχει κατοχυρωθεί μέσω νομοθεσίας που έχει εγκρίνει το αμερικανικό Κογκρέσο. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια επαναφοράς της Άγκυρας στο πρόγραμμα απαιτεί πολύπλοκες θεσμικές διαδικασίες, καθώς και ευρεία πολιτική συναίνεση, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει διαμορφωθεί.

Με άλλα λόγια, ακόμη και αν ο Λευκός Οίκος επιδιώξει την αλλαγή πορείας, η τελική απόφαση εξαρτάται από ένα πλέγμα εγκρίσεων που υπερβαίνει τις αρμοδιότητες του Αμερικανού Προέδρου και αντανακλά τη διαχρονική επιφυλακτικότητα σημαντικής μερίδας του Κογκρέσου απέναντι στην Τουρκία.

Τουρκία για τα F-35: Γιατί η αποθέωση του Ερντογάν από τον Τραμπ και η αναθέρμανση των σχέσεων με τις ΗΠΑ μπορεί να μην αρκέσουν για την αγορά των υπερσύγχρονων μαχητικών

Οι νέες ισορροπίες στην περιοχή

Σε σύγκριση με το 2019, το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει διαφοροποιηθεί αισθητά. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα επιλέξει να περιγράψει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως «πιστό σύμμαχο», αφήνοντας να διαφανεί η πρόθεσή του να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Άγκυρα και να ανοίξει εκ νέου διαύλους συνεργασίας σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας.

Ωστόσο, η εξίσωση δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ και Τουρκίας. Παράγοντες με ιδιαίτερη βαρύτητα στην περιοχή, όπως το Ισραήλ, εξακολουθούν να εκφράζουν έντονες επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο μεταβολής της ισορροπίας ισχύος, επιμένοντας στη διατήρηση του ποιοτικού στρατιωτικού τους πλεονεκτήματος στη Μέση Ανατολή. Οι ανησυχίες αυτές προσθέτουν μία ακόμη παράμετρο στις ήδη σύνθετες διαβουλεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Παρά τις θετικές δηλώσεις και την εμφανή διάθεση επαναπροσέγγισης μεταξύ των δύο πλευρών, το βασικό εμπόδιο δεν έχει μεταβληθεί. Η Άγκυρα δεν έχει μέχρι σήμερα αναλάβει επίσημη δέσμευση ούτε για την απόσυρση ούτε για την πλήρη αδρανοποίηση των S-400, στοιχείο που εξακολουθεί να αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδο.

Έτσι, παρά τη βελτίωση του πολιτικού κλίματος και τις συζητήσεις που αναζωπυρώνονται σε ανώτατο επίπεδο, η προοπτική απόκτησης των F-35 από την Τουρκία παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη. Η επίλυση του ζητήματος εξακολουθεί να εξαρτάται όχι μόνο από τη βούληση των δύο ηγετών, αλλά και από ένα περίπλοκο πλέγμα στρατηγικών, θεσμικών και γεωπολιτικών παραγόντων που δύσκολα μπορούν να παρακαμφθούν.