Τουρκία: Ο Ερντογάν θέλει να «καλοπιάσει» τον Τραμπ και ανακαλεί την άδεια της ιρανικής Bank Mellat- Πλήγμα στην οικονομική παρουσία της Τεχεράνης στη γείτονα χώρα

Μια απόφαση με σαφές οικονομικό, αλλά και έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα, έλαβε η Τουρκία, ανακαλώντας την άδεια λειτουργίας της ιρανικής Bank Mellat στη χώρα, έπειτα από σχεδόν τέσσερις και πλέον δεκαετίες παρουσίας στην τουρκική αγορά.

Τουρκία: Ο Ερντογάν θέλει να «καλοπιάσει» τον Τραμπ και ανακαλεί την άδεια της ιρανικής Bank Mellat- Πλήγμα στην οικονομική παρουσία της Τεχεράνης στη γείτονα χώρα

Η κίνηση έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς η Ουάσιγκτον κλιμακώνει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη και ταυτόχρονα αυξάνει την πίεση προς τρίτες χώρες, τράπεζες και επιχειρήσεις που εξακολουθούν να διατηρούν οικονομικούς διαύλους με το Ιράν. Έτσι, μια απόφαση που σε πρώτη ανάγνωση αφορά τη λειτουργία ενός τραπεζικού ιδρύματος αποκτά ευρύτερες διαστάσεις, καθώς αγγίζει τον πυρήνα των ισορροπιών που επιχειρεί να διατηρήσει η Άγκυρα στις σχέσεις της τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον.

Η τουρκική Αρχή Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας (BDDK) αποφάσισε την ανάκληση της άδειας λειτουργίας του κεντρικού υποκαταστήματος της Bank Mellat στην Κωνσταντινούπολη. Η απόφαση ελήφθη στις 18 Σεπτεμβρίου και δημοσιεύθηκε μία ημέρα αργότερα, στις 19 Σεπτεμβρίου, στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Στο επίσημο κείμενο της απόφασης δεν γίνεται ρητή σύνδεση της κίνησης με τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν. Η BDDK επικαλείται το άρθρο 71 του τουρκικού τραπεζικού νόμου, το οποίο παρέχει στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα να ανακαλούν την άδεια λειτουργίας μιας τράπεζας όταν κρίνεται ότι η συνέχιση της δραστηριότητάς της μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τα δικαιώματα των καταθετών ή να επηρεάσει την ασφάλεια και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Τέλος σε μια παρουσία 44 ετών

Η βαρύτητα της απόφασης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς ότι η Bank Mellat δεν ήταν ένας πρόσφατος ή περιθωριακός παίκτης στην τουρκική τραπεζική αγορά.

Η ιρανική τράπεζα είχε εξασφαλίσει άδεια δραστηριοποίησης στην Τουρκία ήδη από το 1981 και ξεκίνησε τη λειτουργία της τον Απρίλιο του 1982. Για περίπου 44 χρόνια, επομένως, αποτέλεσε έναν σταθερό χρηματοπιστωτικό κρίκο ανάμεσα στις δύο χώρες, έχοντας παρουσία σε μια αγορά που λειτουργεί διαχρονικά ως σημαντικός οικονομικός διάδρομος μεταξύ Ιράν και Ευρώπης.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει το Euronews, στο τέλος του 2025 η Bank Mellat διέθετε στην Τουρκία ενεργητικό ύψους περίπου 2,08 δισ. τουρκικών λιρών, καταθέσεις περίπου 1,01 δισ. λιρών και ίδια κεφάλαια της τάξης των 980 εκατ. λιρών.

Η σημασία της, ωστόσο, δεν αποτυπωνόταν μόνο στους ισολογισμούς της. Η τράπεζα είχε διαδραματίσει ρόλο στη διεκπεραίωση εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Τουρκίας και Ιράν, αποτελώντας έναν από τους χρηματοπιστωτικούς διαύλους μέσω των οποίων οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών μπορούσαν να συνεχίζονται παρά τις διεθνείς πιέσεις που κατά καιρούς ασκούνταν στην Τεχεράνη.

Και είναι ακριβώς η χρονική συγκυρία της ανάκλησης που προσδίδει στην απόφαση ιδιαίτερο βάρος.

Η Ουάσιγκτον σφίγγει τον οικονομικό κλοιό

Τις τελευταίες εβδομάδες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εντείνει αισθητά την εκστρατεία οικονομικής πίεσης κατά της Τεχεράνης, επιχειρώντας να περιορίσουν όχι μόνο τις άμεσες χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες του Ιράν, αλλά και τα δίκτυα μέσω των οποίων ιρανικά κεφάλαια μπορούν να διοχετεύονται στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Στις 4 Σεπτεμβρίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Golden Global Bank και σε θυγατρικές της, υποστηρίζοντας ότι είχαν διευκολύνει συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων προς όφελος της Δύναμης Quds των Φρουρών της Επανάστασης και ότι είχαν παράσχει στο Ιράν πρόσβαση σε διεθνείς τραπεζικούς διαύλους.

Η συγκεκριμένη κίνηση δεν έπεσε σε κενό. Εντάσσεται στην αμερικανική επιχείρηση «Operation Economic Outcast», μέσω της οποίας η Ουάσιγκτον επιχειρεί να χαρτογραφήσει και να περιορίσει τα χρηματοπιστωτικά δίκτυα που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, χρησιμοποιεί η Τεχεράνη για να παρακάμπτει τις κυρώσεις και να μεταφέρει κεφάλαια εκτός Ιράν.

Το μήνυμα της Ουάσιγκτον προς τις ξένες τράπεζες και επιχειρήσεις είναι παράλληλα όλο και πιο σαφές. Στις 14 Σεπτεμβρίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προειδοποίησε εκ νέου ξένες επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων, εφόσον εξακολουθούν να πραγματοποιούν συγκεκριμένες συναλλαγές με το Ιράν.

Τουρκία: Ο Ερντογάν θέλει να «καλοπιάσει» τον Τραμπ και ανακαλεί την άδεια της ιρανικής Bank Mellat- Πλήγμα στην οικονομική παρουσία της Τεχεράνης στη γείτονα χώρα

Η πίεση, μάλιστα, δεν περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν στις 8 Σεπτεμβρίου νέο πακέτο μέτρων που αφορά τον ιρανικό αεροπορικό τομέα, διευρύνοντας το πεδίο της οικονομικής πίεσης προς την Τεχεράνη.

Παράλληλα, σύμφωνα με το Reuters, Τουρκία και Ομάν αποφάσισαν, έπειτα από επαφές με την Ουάσιγκτον, να σταματήσουν τις πτήσεις της ιρανικής Mahan Air προς τις χώρες τους.

Το σκηνικό που διαμορφώνεται είναι, επομένως, ευρύτερο από μία σειρά μεμονωμένων κυρώσεων. Πρόκειται για μια προσπάθεια περιορισμού των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών διαδρομών που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να διατηρεί επαφές με το εξωτερικό, με τις χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά και οικονομικά κοντά στο Ιράν να καλούνται να κινηθούν μέσα σε ένα ολοένα στενότερο πλαίσιο.

Ένα μήνυμα από την Άγκυρα προς την Τεχεράνη;

Η ανάκληση της άδειας της Bank Mellat δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η Τουρκία εγκαταλείπει τη μέχρι σήμερα πολιτική της απέναντι στο Ιράν ή ότι επιχειρεί μια συνολική αναδιάταξη των σχέσεών της με την Τεχεράνη.

Άγκυρα και Τεχεράνη εξακολουθούν να συνδέονται με σημαντικές οικονομικές σχέσεις, ενώ παράλληλα ανταγωνίζονται και συνεργάζονται, ανάλογα με το μέτωπο, σε ένα σύνθετο περιφερειακό περιβάλλον. Η Τουρκία έχει διαχρονικά επιχειρήσει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με το Ιράν, ακόμη και όταν οι σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν υπό πίεση.

Ωστόσο, η αλληλουχία των τελευταίων αποφάσεων καταδεικνύει ότι τα περιθώρια ελιγμών της Άγκυρας δεν είναι απεριόριστα. Η διατήρηση οικονομικών και χρηματοπιστωτικών διαύλων με την Τεχεράνη συνεπάγεται πλέον αυξημένο κόστος, ιδιαίτερα για τουρκικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με τις αμερικανικές κυρώσεις.

Υπό αυτή την έννοια, η υπόθεση της Bank Mellat είναι κάτι περισσότερο από μια τραπεζική απόφαση.

Αποτελεί μια ενδεικτική εικόνα της πίεσης που ασκείται πάνω στην Τουρκία να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο διαφορετικές ανάγκες: από τη μία, να διατηρήσει τις οικονομικές και περιφερειακές σχέσεις της με το Ιράν και, από την άλλη, να αποφύγει την έκθεση του δικού της χρηματοπιστωτικού συστήματος στις αμερικανικές κυρώσεις.

Και όσο η Ουάσιγκτον διευρύνει τον οικονομικό κλοιό γύρω από την Τεχεράνη, αυτή η ισορροπία γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.

Η Bank Mellat, έπειτα από 44 χρόνια παρουσίας στην Τουρκία, βρίσκεται πλέον εκτός του τουρκικού τραπεζικού συστήματος. Η εξέλιξη δεν σηματοδοτεί κατ’ ανάγκην το τέλος των οικονομικών σχέσεων Άγκυρας και Τεχεράνης. Αποτυπώνει όμως με χαρακτηριστικό τρόπο το νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν: ένα περιβάλλον όπου οι οικονομικοί δίαυλοι αποκτούν όλο και πιο έντονα γεωπολιτικό βάρος και όπου το κόστος της διατήρησής τους γίνεται ολοένα πιο ορατό.