Τουρκία: Οι Τούρκοι «φωτογραφίζουν» Συρία και Αίγυπτο ως πιθανούς αγοραστές των ρωσικών S-400

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι υπαινιγμοί που διατυπώνει σε πρόσφατο δημοσίευμά του το τουρκικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων σχετικά με το μέλλον των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 και την ενδεχόμενη μεταβίβασή τους σε τρίτη χώρα.

Τουρκία: Οι Τούρκοι «φωτογραφίζουν» Συρία και Αίγυπτο ως πιθανούς αγοραστές των ρωσικών S-400

Οι αναφορές αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς έρχονται λίγα μόλις εικοσιτετράωρα μετά από δημοσιεύματα τουρκικών μέσων ενημέρωσης που παρουσίαζαν την υπόθεση ως σχεδόν «τελειωμένη», κάνοντας λόγο για συμφωνία που φέρεται να επιτεύχθηκε αργά το βράδυ με το Κατάρ ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τα δεύτερα να εμφανίζονται ως το επικρατέστερο σενάριο.

Το ερώτημα που ανακύπτει, ωστόσο, είναι ποια είναι τα «πολλαπλά μέτωπα» στα οποία αναφέρονται οι Τούρκοι αξιωματούχοι και ποιες γεωπολιτικές προεκτάσεις αποκτά μια ενδεχόμενη πώληση των S-400 από την Άγκυρα.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο εκπρόσωπος Τύπου του τουρκικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας δήλωσε την Πέμπτη ότι οι διαδικασίες που αφορούν τα συστήματα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας μεγάλου βεληνεκούς S-400 παραμένουν σε εξέλιξη και εξετάζονται σε περισσότερα του ενός επίπεδα.

Μιλώντας κατά τη διάρκεια της καθιερωμένης εβδομαδιαίας ενημέρωσης του υπουργείου, η οποία πραγματοποιήθηκε στα κεντρικά γραφεία της Havelsan στην Άγκυρα, ο εκπρόσωπος Τύπου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, Zeki Akturk, δήλωσε: «Οι εργασίες για τα συστήματα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας μεγάλου βεληνεκούς S-400 συνεχίζονται σε πολλαπλές διαστάσεις».

«Θα κοινοποιηθεί στο κοινό όταν υπάρξουν συγκεκριμένες εξελίξεις», πρόσθεσε.

Ο Τούρκος αξιωματούχος απέφυγε να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις για το ακριβές στάδιο στο οποίο βρίσκεται το πρόγραμμα ή για το χρονοδιάγραμμα πιθανών ανακοινώσεων. Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε ότι η Τουρκία συνεχίζει να επενδύει στη στρατιωτική συνεργασία με τη Συρία, συνδράμοντας παράλληλα στην αναδιοργάνωση των συριακών ενόπλων δυνάμεων.

Επίσκεψη του Τούρκου Αρχηγού Ναυτικού στη Λαττάκεια

Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής προσέγγισης, ο διοικητής του Τουρκικού Ναυτικού, ναύαρχος Kadir Yildiz, συνοδευόμενος από υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία, επισκέφθηκε στις 13 Ιουλίου τη Λαττάκεια της Συρίας, επιβαίνοντας στα πολεμικά πλοία TCG Istanbul, TCG Bora, TCG Tufan, TCG Gemlik και TCG Heybeliada.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του τουρκικού υπουργείου, πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη τουρκικών πολεμικών πλοίων στο λιμάνι της Λαττάκειας έπειτα από 18 ολόκληρα χρόνια. Κατά τη διάρκεια της παρουσίας τους στη συριακή πόλη πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες με τον διοικητή του Συριακού Ναυτικού, ενώ ακολούθησαν επιθεωρήσεις στο στρατιωτικό λιμάνι της περιοχής.

Η τουρκική πλευρά εκτιμά ότι η διεύρυνση της συνεργασίας με τη Δαμασκό σε νέους τομείς –μεταξύ των οποίων η ναυτική συνεργασία και η αναβάθμιση των δυνατοτήτων του Συριακού Ναυτικού– δύναται να λειτουργήσει ως παράγοντας περιφερειακής σταθερότητας και ασφάλειας.

Η εμβάθυνση των αμυντικών σχέσεων Τουρκίας – Αιγύπτου

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει περαιτέρω τους δεσμούς της με το Κάιρο. Ο Zeki Akturk επισήμανε ότι οι αμοιβαίες επισκέψεις υψηλού επιπέδου το τελευταίο διάστημα έχουν επιταχύνει αισθητά τη στρατιωτική συνεργασία των δύο χωρών, επεκτείνοντάς την σε τομείς όπως η στρατιωτική εκπαίδευση, οι κοινές δραστηριότητες και η αμυντική βιομηχανία.

Όπως σημείωσε, οι κοινές αεροπορικές ασκήσεις που διεξήχθησαν τον περασμένο Ιούνιο τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Τουρκία ενίσχυσαν τη διαλειτουργικότητα των δύο ενόπλων δυνάμεων, αναβαθμίζοντας τις κοινές επιχειρησιακές δυνατότητες και ενισχύοντας την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο Τούρκος υπουργός Εθνικής Άμυνας, Yasar Guler, και ο Αιγύπτιος ομόλογός του υπέγραψαν Επιστολή Πρόθεσης για Αμυντική Συνεργασία κατά τη διάρκεια των συνομιλιών τους στην Τουρκία, χαρακτηρίζοντάς την ως απτή απόδειξη της κοινής βούλησης Άγκυρας και Καΐρου να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας, συμβάλλοντας –όπως υποστηρίζουν– στην περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα.

Τουρκία: Οι Τούρκοι «φωτογραφίζουν» Συρία και Αίγυπτο ως πιθανούς αγοραστές των ρωσικών S-400

Ποιο είναι το πραγματικό σχέδιο της Άγκυρας για τους S-400;

Όλα δείχνουν ότι η Τουρκία αναζητά τρόπο να αποδεσμευθεί από το πολιτικό και διπλωματικό βάρος που συνοδεύει την κατοχή των S-400, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35 και την αποκατάσταση των σχέσεών της με την Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, στην εξίσωση υπάρχει ένας ακόμη κρίσιμος παίκτης: η Ρωσία. Η Μόσχα, ως κατασκευάστρια χώρα, διατηρεί καθοριστικό λόγο σε οποιαδήποτε μεταβίβαση των συστημάτων και είναι εξαιρετικά δύσκολο να συναινέσει χωρίς να εξασφαλίσει σημαντικά γεωπολιτικά και στρατηγικά ανταλλάγματα, τόσο από την Τουρκία όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρά το γεγονός ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και, σε δεύτερο πλάνο, το Κατάρ εξακολουθούν να εμφανίζονται ως οι πιθανότεροι υποψήφιοι αγοραστές, το περιεχόμενο του τουρκικού δημοσιεύματος αφήνει να διαφανεί μια διαφορετική κατεύθυνση, «δείχνοντας» εμμέσως αλλά με σαφήνεια προς τη Συρία και την Αίγυπτο.

Το σενάριο της Συρίας

Μια ενδεχόμενη μεταφορά των S-400 στη Συρία θα προκαλούσε έντονους τριγμούς στην ευρύτερη περιοχή. Για το Ισραήλ, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σημαντική πρόκληση, καθώς θα ενίσχυε τις δυνατότητες αεράμυνας της Δαμασκού, περιορίζοντας την ελευθερία κινήσεων της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας.

Ταυτόχρονα, θα διευκόλυνε τους σχεδιασμούς του Ταγίπ Ερντογάν για την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Συρία, εδραιώνοντας περαιτέρω τον ρόλο της Άγκυρας στις εξελίξεις της μεταπολεμικής περιόδου.

Παράλληλα, η παρουσία των S-400 σε συριακό έδαφος θα μπορούσε να προσφέρει στη Ρωσία πολύτιμη επιχειρησιακή εικόνα της περιοχής, εξυπηρετώντας τις επιδιώξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν. Επιπλέον, δεν θα ήταν αμελητέα η διευκόλυνση που θα παρείχε στην αμερικανική στρατηγική αναπροσαρμογής, επιτρέποντας στην Ουάσιγκτον να περιορίσει το αποτύπωμά της στη Μέση Ανατολή και να επικεντρωθεί περισσότερο στον Ινδοειρηνικό και την αντιμετώπιση της Κίνας.

Παρά ταύτα, το ενδεχόμενο αυτό συγκεντρώνει σημαντικές δυσκολίες. Η αντίδραση του Ισραήλ εκτιμάται ότι θα ήταν εξαιρετικά έντονη, αυξάνοντας αισθητά τον κίνδυνο προληπτικών ενεργειών κατά των συγκεκριμένων συστημάτων πριν αυτά καταστούν πλήρως επιχειρησιακά.

Η Αίγυπτος παραμένει ισχυρός «παίκτης»

Εάν υπάρχει μία χώρα στην ευρύτερη περιοχή που διαθέτει πολυσυλλεκτικό και πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας αντίστοιχης φιλοσοφίας με εκείνο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αυτή είναι αναμφίβολα η Αίγυπτος.

Στις αρχές Ιουλίου, το Κάιρο παρουσίασε για πρώτη φορά δημοσίως τα στρατηγικά συστήματα S-300VM, τα οποία είχε αποκτήσει από τη Ρωσία πριν από περίπου μία δεκαετία. Παράλληλα, οι αιγυπτιακές ένοπλες δυνάμεις διαθέτουν ήδη ρωσικής προέλευσης Tor-M1 και Buk-M2.

Όπως συμβαίνει και με τα ΗΑΕ, η αιγυπτιακή στρατηγική βασίζεται στη διασπορά προμηθειών από πολλαπλές χώρες, αποφεύγοντας την υπερβολική εξάρτηση από έναν και μόνο προμηθευτή. Στο πλαίσιο αυτό, το Κάιρο φέρεται να προμηθεύτηκε το προηγούμενο έτος το κινεζικό HQ-9B, το οποίο συχνά χαρακτηρίζεται ως το αντίστοιχο των S-300.

Παράλληλα, έχει εντάξει στο οπλοστάσιό του το γερμανικό IRIS-T, ενώ πρόσφατα προχώρησε και στην παραγγελία του αμερικανικού NASAMS. Αξιοσημείωτο είναι ότι, παρά τις κατά καιρούς επαφές με την Ουάσιγκτον από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Αίγυπτος ουδέποτε απέκτησε τα Patriot, πόσο μάλλον τα THAAD, τα οποία θεωρούνται από τα πλέον προηγμένα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας.

Εάν τελικώς η Αίγυπτος αποτελέσει τον τελικό προορισμό των S-400, μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να μην προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ θα εξυπηρετούσε, έστω και περιορισμένα, τα ρωσικά συμφέροντα. Την ίδια στιγμή, θα μπορούσε να προσδώσει νέα δυναμική στις σχέσεις Άγκυρας–Καΐρου, ανοίγοντας τον δρόμο για ευρύτερες στρατηγικές συνεννοήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται να επανέλθουν στο προσκήνιο σενάρια περί οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου ανατολικότερα του 28ου μεσημβρινού, με παραγνώριση της σημασίας του συμπλέγματος του Καστελλόριζου, εξέλιξη που θα εναρμονιζόταν με τις πάγιες επιδιώξεις της τουρκικής «Γαλάζιας Πατρίδας».

Όσον αφορά το Ισραήλ, οι επιπτώσεις μιας τέτοιας μεταβίβασης εκτιμάται ότι θα ήταν σαφώς ηπιότερες σε σύγκριση με το συριακό σενάριο. Δεν ισχύει, ωστόσο, το ίδιο για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς μια ενδεχόμενη στρατηγική σύγκλιση Τουρκίας και Αιγύπτου θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, δημιουργώντας νέα δεδομένα σε ένα ήδη σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον