Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν- Οι Τούρκοι προκαλούν και αλωνίζουν στο Αιγαίο καθημερινά κι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει να…«καταργήσει» την εξωτερική πολιτική των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σε μια περίοδο όξυνσης των τουρκικών προκλήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για τον τρόπο λήψης αποφάσεων στην εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με φόντο τις θέσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για περιορισμό του βέτο των κρατών-μελών.

Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν- Οι Τούρκοι προκαλούν και αλωνίζουν στο Αιγαίο καθημερινά κι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει να…«καταργήσει» την εξωτερική πολιτική των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Κομισιόν φαίνεται να προωθεί τον προβληματισμό για μετάβαση από την ομοφωνία σε πιο ευέλικτες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με στόχο –όπως υποστηρίζεται– την ταχύτερη αντίδραση της ΕΕ σε διεθνείς κρίσεις. Ωστόσο, η πρόταση αυτή αγγίζει έναν από τους πιο ευαίσθητους πυλώνες της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής: το δικαίωμα βέτο των κρατών-μελών στην εξωτερική πολιτική.

Η συζήτηση αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς για πολλά κράτη θεωρείται ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και θεμελιώδης εγγύηση ισορροπιών μέσα στην Ένωση.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε σχετική ανάρτηση: “Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα απομακρυνθεί από το σύστημα ομοφωνίας, ιδίως στην εξωτερική πολιτική. Με άλλα λόγια, η συνεχής ψήφος της Ελλάδας και της Ελληνοκυπριακής Διοίκησης κατά της Τουρκίας δεν θα σημαίνει πλέον τίποτα”

Οι δηλώσεις αυτές, πάντως, δεν συνιστούν κατάργηση του δικαιώματος αρνησικυρίας, αλλά περισσότερο ένα πλαίσιο πολιτικής συζήτησης που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και απέχει από οποιαδήποτε θεσμική αλλαγή.

Τα όρια της πρότασης και οι ευρωπαϊκές ισορροπίες

Σε θεσμικό επίπεδο, η μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία στην εξωτερική πολιτική απαιτεί ομόφωνη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών από τα 27 κράτη-μέλη. Κάτι τέτοιο, προς το παρόν, δεν φαίνεται να συγκεντρώνει τις αναγκαίες προϋποθέσεις.

Ο προβληματισμός που διατυπώνεται στις Βρυξέλλες συνδέεται κυρίως με τη γεωπολιτική αστάθεια και τις περιπτώσεις όπου η λήψη αποφάσεων έχει μπλοκαριστεί από επιμέρους κράτη-μέλη, όπως έχει συμβεί σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές διεργασίες.

Παράλληλα, αρκετά κράτη εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε μια τέτοια μεταρρύθμιση, θεωρώντας ότι θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον ρόλο τους και να μεταφέρει κρίσιμες αποφάσεις σε ένα πιο συγκεντρωτικό επίπεδο διαχείρισης.

Τουρκία, Ανατολική Μεσόγειος και ευρωπαϊκές προεκτάσεις

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς οι ευρωτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό και η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν πεδία άμεσου ενδιαφέροντος και σταθερής διπλωματικής εμπλοκής.

Η ανησυχία που εκφράζεται από ορισμένες πλευρές αφορά το ενδεχόμενο περιορισμού της δυνατότητας των δύο χωρών να επηρεάζουν αποφάσεις που σχετίζονται με την Τουρκία, ιδίως στο πλαίσιο της ενταξιακής της πορείας και των σχέσεων με την ΕΕ.

Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν- Οι Τούρκοι προκαλούν και αλωνίζουν στο Αιγαίο καθημερινά κι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει να…«καταργήσει» την εξωτερική πολιτική των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ωστόσο, σε επίπεδο πραγματικότητας, οι αποφάσεις για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης παραμένουν προϊόν σύνθετων ισορροπιών, όπου κάθε κράτος-μέλος διατηρεί σημαντικό ρόλο.

Ελλάδα και Κύπρος στο ευρωπαϊκό τραπέζι αποφάσεων

Η Αθήνα και η Λευκωσία παραμένουν ενεργοί παράγοντες στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο, με καθοριστικό ρόλο σε ζητήματα ασφάλειας, ενέργειας και περιφερειακής σταθερότητας.

Οι θέσεις τους γύρω από την Τουρκία και το Κυπριακό εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής, όπου η λήψη αποφάσεων απαιτεί σύνθεση απόψεων και διαβούλευση μεταξύ των κρατών-μελών.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οποιαδήποτε συζήτηση για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας συνδέεται άμεσα με την τήρηση συγκεκριμένων προϋποθέσεων και την ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο, στοιχείο που παραμένει κεντρικό στις ευρωπαϊκές αξιολογήσεις.

Κόκκινες γραμμές και επόμενη μέρα

Για Ελλάδα και Κύπρο, ζητήματα όπως η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό εξακολουθούν να θεωρούνται αδιαπραγμάτευτα πεδία εθνικής πολιτικής.

Η πάγια θέση των δύο χωρών παραμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει υποχώρηση σε ζητήματα κυριαρχίας, ενώ η ευρωπαϊκή στάση έναντι της Τουρκίας συνδέεται με την τήρηση βασικών αρχών του διεθνούς δικαίου, το οποίο αποτελεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής έννομης τάξης και των σχέσεων της Ένωσης με τρίτες χώρες.