Τη δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για διορθωτικές κινήσεις στη φορολόγηση των ελεύθερων επαγγελματιών και στη διατήρηση της βασικής φιλοσοφίας της μεταρρύθμισης αναζητά η κυβέρνηση.

Yπουργείο Οικονομικών: Στο τραπέζι η…σταδιακή κατάργηση του τεκμαρτού εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ενδεχόμενο σταδιακής κατάργησης του τεκμαρτού συστήματος φορολόγησης, το οποίο αφορά εκατοντάδες χιλιάδες αυτοαπασχολουμένους και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο έντονης αντιπαράθεσης.

Η άσκηση για το Μέγαρο Μαξίμου δεν είναι εύκολη. Η όποια αλλαγή θα πρέπει να σχεδιαστεί με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε αφενός να μη δοθεί η εικόνα μιας άτακτης υποχώρησης από μια παρέμβαση που είχε παρουσιαστεί ως κομβική για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και αφετέρου να μην προκληθούν εσωτερικές εντάσεις με τα κυβερνητικά στελέχη που εξακολουθούν να υπερασπίζονται τη διατήρηση του ισχύοντος πλαισίου.

Ωστόσο, με τον πολιτικό χρόνο να περιορίζεται και την ανάγκη αποκατάστασης της σχέσης με μια μεγάλη κατηγορία επαγγελματιών να γίνεται ολοένα και πιο έντονη, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει πλέον πιο ευέλικτες λύσεις. Στο τραπέζι βρίσκεται το σενάριο της κατάργησης του τεκμαρτού συστήματος σε βάθος διετίας ή τριετίας, ώστε η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο φορολόγησης να γίνει χωρίς απότομες δημοσιονομικές ανατροπές.

Με βάση τον σχεδιασμό που βρίσκεται υπό επεξεργασία, η πλήρης κατάργηση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σταδιακά τα επόμενα χρόνια, με το συνολικό κόστος για τα δημόσια ταμεία να εκτιμάται περίπου στα 400 εκατ. ευρώ.

Το ποσό αυτό θα μπορούσε να ενσωματωθεί στο ευρύτερο πακέτο φορολογικών παρεμβάσεων τετραετούς ορίζοντα που αναμένεται να παρουσιάσει ο πρωθυπουργός στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Η φετινή στρατηγική της κυβέρνησης φαίνεται να στηρίζεται στη λογική των σταδιακών ελαφρύνσεων και όχι των εφάπαξ παρεμβάσεων, ώστε οι μειώσεις φόρων να εφαρμοστούν σε βάθος χρόνου χωρίς να δημιουργηθεί απότομη πίεση στα κρατικά έσοδα.

Η λύση της σταδιακής κατάργησης θα μπορούσε να αποτελέσει έναν ενδιάμεσο δρόμο ανάμεσα στη φορολογική δικαιοσύνη και στη δημοσιονομική ασφάλεια. Αντί το κόστος μιας πλήρους κατάργησης να επιβαρύνει έναν μόνο Προϋπολογισμό, θα μπορούσε να κατανεμηθεί σε περισσότερα χρόνια, επιτρέποντας στην οικονομία να απορροφήσει ομαλότερα την αλλαγή. Παράλληλα, οι επαγγελματίες θα αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη φορολογική ελάφρυνση.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση θα μπορούσε να προχωρήσει ήδη από την επόμενη χρονιά σε ουσιαστικές διορθώσεις του συστήματος. Μεταξύ των παρεμβάσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται η διεύρυνση και αύξηση των εκπτώσεων στο ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα, η επέκταση των εξαιρέσεων για ευάλωτες κατηγορίες επαγγελματιών, αλλά και πιθανές μειώσεις στους συντελεστές προσαύξησης που ανεβάζουν το τεκμαρτό εισόδημα.

Το ζητούμενο είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις όπου επαγγελματίες με πραγματικά χαμηλό κύκλο εργασιών καλούνται να φορολογηθούν για εισοδήματα υψηλότερα από αυτά που πράγματι αποκτούν.

Το σενάριο της άμεσης κατάργησης

Παράλληλα, στο τραπέζι παραμένει και ένα πιο τολμηρό σενάριο: η άμεση κατάργηση των διατάξεων που προβλέπουν τον τεκμαρτό προσδιορισμό του φορολογητέου εισοδήματος των ατομικών επιχειρήσεων από το φορολογικό έτος 2027.

Για να προχωρήσει όμως μια τέτοια επιλογή, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα δημόσια έσοδα δεν θα υποστούν σημαντικό πλήγμα. Βασική προϋπόθεση αποτελεί η συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την κάλυψη του δημοσιονομικού κενού μέσω πρόσθετων εσόδων ύψους 2-2,5 δισ. ευρώ από την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής.

Yπουργείο Οικονομικών: Στο τραπέζι η…σταδιακή κατάργηση του τεκμαρτού εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες

Τα ψηφιακά «όπλα» της ΑΑΔΕ

Το βασικό επιχείρημα όσων τάσσονται υπέρ της αλλαγής είναι ότι η φορολογική διοίκηση διαθέτει πλέον πολύ ισχυρότερα ψηφιακά εργαλεία ελέγχου σε σχέση με το παρελθόν. Τα ηλεκτρονικά βιβλία, οι αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις και η αυξημένη πρόσβαση σε οικονομικά δεδομένα δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο η φοροδιαφυγή μπορεί να αντιμετωπιστεί πιο στοχευμένα.

Η λογική που προβάλλεται είναι ότι ο φόρος θα πρέπει να προκύπτει από τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα κάθε επαγγελματία, όπως αυτά αποτυπώνονται ηλεκτρονικά, και όχι από ένα οριζόντιο τεκμαρτό όριο που εφαρμόζεται ανεξάρτητα από τις πραγματικές συνθήκες.

Το ψηφιακό οπλοστάσιο της ΑΑΔΕ που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα και να περιορίσει την ανάγκη εφαρμογής τεκμηρίων περιλαμβάνει:

• myDATA (Ηλεκτρονικά Βιβλία): Η πλατφόρμα στην οποία διαβιβάζονται υποχρεωτικά τα έσοδα και τα έξοδα των επιχειρήσεων. Όσο η καταγραφή της οικονομικής δραστηριότητας γίνεται πληρέστερη, τόσο περιορίζεται η ανάγκη προσφυγής σε τεκμαρτούς υπολογισμούς.
• Διασύνδεση ταμειακών μηχανών και POS: Η άμεση επικοινωνία των συστημάτων πληρωμών με την ΑΑΔΕ περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα απόκρυψης ηλεκτρονικών συναλλαγών και μη δήλωσης τζίρου.
• Σύστημα άμεσων πληρωμών IRIS: Η επέκταση της χρήσης του από επαγγελματίες επιτρέπει την ταχύτερη και πιο ακριβή καταγραφή των χρηματικών ροών.
• Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής και Ψηφιακό Πελατολόγιο: Εργαλεία που επιτρέπουν την παρακολούθηση της διακίνησης αγαθών και της παροχής υπηρεσιών σε πραγματικό χρόνο.

Με αυτό το νέο μοντέλο, η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδυάσει δύο στόχους που μέχρι σήμερα εμφανίζονταν δύσκολο να συνυπάρξουν: τη διόρθωση των αδικιών του υφιστάμενου συστήματος και τη συνέχιση της μάχης κατά της φοροδιαφυγής.

Η επιδίωξη είναι οι συνεπείς επαγγελματίες να φορολογούνται με βάση την πραγματική οικονομική τους εικόνα, χωρίς όμως να δημιουργηθεί εκ νέου ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει τη συστηματική απόκρυψη εισοδημάτων.

Το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα και οι αντιδράσεις

Το σύστημα του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος θεσπίστηκε το 2023, με βασικό επιχείρημα την ανάγκη περιορισμού της χρόνιας υποδήλωσης εισοδημάτων από ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους.

Η κυβέρνηση είχε υποστηρίξει τότε ότι δεν ήταν εύλογο εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες να εμφανίζουν εισοδήματα χαμηλότερα ακόμη και από εκείνα των εργαζομένων που απασχολούν. Για τον λόγο αυτό δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός σύνδεσης του ελάχιστου φορολογητέου εισοδήματος με τον κατώτατο μισθό, ώστε να υπάρχει ένα κατώτατο όριο φορολογικής υποχρέωσης.

Η εφαρμογή του μέτρου οδήγησε σε σημαντική αύξηση των φορολογικών εσόδων, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες εξακολουθούν να φορολογούνται βάσει τεκμαρτού εισοδήματος.

Ωστόσο, η μεταρρύθμιση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, κυρίως επειδή αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Ένας αυτοαπασχολούμενος μπορεί να περάσει μια δύσκολη οικονομική χρονιά, να εμφανίσει μειωμένο κύκλο εργασιών ή ακόμη και ζημιές, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται στην αρχή της επαγγελματικής του πορείας, πραγματοποιεί επενδύσεις ή δραστηριοποιείται σε κλάδους με μεγάλες αυξομειώσεις.

Εκεί ακριβώς εντοπίζεται και η βασική αδυναμία του συστήματος: η περιορισμένη δυνατότητα να αποτυπώσει τις πραγματικές συνθήκες κάθε επαγγελματία.

Θεωρητικά, όποιος θεωρεί ότι αδικείται από την εφαρμογή του τεκμαρτού εισοδήματος έχει τη δυνατότητα αμφισβήτησης του υπολογισμού. Στην πράξη, όμως, η διαδικασία προϋποθέτει έναν αναλυτικό φορολογικό έλεγχο, γεγονός που λειτουργεί αποτρεπτικά για πολλούς.

Έτσι, ακόμη και επαγγελματίες που διαθέτουν βάσιμα επιχειρήματα συχνά αποφεύγουν να μπουν σε μια σύνθετη, χρονοβόρα και αβέβαιη διαδικασία, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της αποτελεσματικότητας και της δικαιοσύνης του συστήματος.