18 Ιανουαρίου: Σαν σήμερα η ναυμαχία της Λήμνου που “κλείδωσε” το Αιγαίο για την Ελλάδα

Σαν σήμερα, τον Ιανουάριο του 1913, λίγα ναυτικά μίλια έξω από τη Λήμνο, γράφεται ο θαλάσσιος επίλογος του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Στη θάλασσα ισχύει ένας αμείλικτος νόμος: όποιος ελέγχει τα Δαρδανέλλια, ελέγχει και το Αιγαίο. Και εκείνη την παγωμένη μέρα, ο νόμος αυτός επιβεβαιώνεται με κανονιοβολισμούς, φωτιά και καπνό.

Ο οθωμανικός στόλος επιχειρεί τη δεύτερη και τελευταία του έξοδο από τα Στενά, σε μια ύστατη προσπάθεια να σπάσει τον ελληνικό αποκλεισμό και να ανακτήσει την πρωτοβουλία στις γραμμές ανεφοδιασμού. Απέναντί του, ο ελληνικός στόλος, με ναυαρχίδα το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ» και αρχηγό τον Παύλο Κουντουριώτη, δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης. Η ναυμαχία της Λήμνου δεν είναι απλώς άλλη μία σύγκρουση· είναι η στιγμή που οι Οθωμανοί αναγκάζονται να επιστρέψουν άτακτα στα Δαρδανέλλια και να παραμείνουν εκεί μέχρι το τέλος του πολέμου. Το Αιγαίο περνά, στην πράξη και όχι μόνο στα χαρτιά, υπό ελληνικό έλεγχο, μαζί με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου που έχουν ήδη απελευθερωθεί.

Ο αντιπερισπασμός πριν τη σύγκρουση

Το Αιγαίο εκείνον τον χειμώνα δεν είναι απλώς σκηνικό· είναι ο χώρος όπου κρίνεται η έκβαση του πολέμου. Μετά τη ναυμαχία της Έλλης, οι Οθωμανοί γνωρίζουν ότι όσο τα Δαρδανέλλια παραμένουν «κλειστά», κάθε προσπάθεια ανεφοδιασμού και μεταφοράς στρατευμάτων είναι καταδικασμένη. Η λύση που αναζητούν είναι μία: να απομακρύνουν από τη Λήμνο το πλοίο που τους τρομοκρατεί περισσότερο, τον «Αβέρωφ».

Έτσι, επιστρατεύεται ο αντιπερισπασμός. Το καταδρομικό «Χαμηδιέ» στέλνεται να προκαλέσει και να παρασύρει τον ελληνικό στόλο σε καταδίωξη μακριά από τον Μούδρο. Ο Κουντουριώτης, όμως, δεν πέφτει στην παγίδα. Παραμένει αγκυροβολημένος, βέβαιος πως αργά ή γρήγορα ο οθωμανικός στόλος θα επιχειρήσει την έξοδό του από τα Στενά. Και δεν διαψεύδεται.

Το πρωινό που έμεινε στην ιστορία

Στις 08:15 το πρωί, το αντιτορπιλικό «Λέων» μεταφέρει το κρίσιμο μήνυμα: ο εχθρικός στόλος βγαίνει από τα Δαρδανέλλια. Λίγο μετά τις 09:00, τα ελληνικά πλοία αφήνουν τον Μούδρο και κινούνται προς τα νοτιοανατολικά. Τότε, ο Κουντουριώτης στέλνει το σήμα που θα περάσει στην ιστορία:
«Ο Ναύαρχος εύχεται την καλήν ημέραν εις τα γενναία επιτελεία και πληρώματα. Φανήτε λέοντες».

Απέναντι, οι Οθωμανοί παρατάσσονται με ναυαρχίδα το «Μπαρμπαρόσσα», συνοδευόμενο από τα «Τουργούτ Ρέις» και «Μεσουδιέ», ενώ προπορεύεται το «Μετζητιέ». Ο στόχος τους είναι φιλόδοξος και επικίνδυνος: να πλήξουν τη βάση της Λήμνου και να αποδείξουν ότι μπορούν να αμφισβητήσουν τον ελληνικό έλεγχο των Στενών.

Τρεις ώρες που καθόρισαν το Αιγαίο

Όταν το «Μετζητιέ» εντοπίζει τον «Αβέρωφ», αλλάζει πορεία για να καλυφθεί από την κύρια δύναμη. Οι δύο στόλοι ελίσσονται, μετρούν αποστάσεις, προετοιμάζονται. Στις 11:34, από απόσταση περίπου 8.400 μέτρων, οι Οθωμανοί ρίχνουν την πρώτη ομοβροντία. Ένα λεπτό αργότερα, τα ελληνικά πυροβόλα απαντούν.

Η σύγκρουση γρήγορα μετατρέπεται σε καταδίωξη. Το οθωμανικό πυροβολικό αποδεικνύεται άστοχο, ενώ οι βολές των ελληνικών πλοίων, ευνοημένες από τον καθαρό χειμωνιάτικο φωτισμό, βρίσκουν στόχο. Μέσα σε λιγότερο από είκοσι λεπτά, το «Μπαρμπαρόσσα» έχει υποστεί σοβαρές ζημιές και αποσύρεται φλεγόμενο.

Στις 12:05, ο «Αβέρωφ» επιταχύνει και πιέζει ανελέητα τον αντίπαλο προς τα Δαρδανέλλια. Η υποχώρηση ολοκληρώνεται στις 14:42, μέσα στα Στενά. Εκεί τελειώνει και η ναυμαχία – και μαζί της κάθε οθωμανική ελπίδα για κυριαρχία στο Αιγαίο.

Το βράδυ, στον Μούδρο, η επιστροφή του στόλου συνοδεύεται από συγκίνηση και ανακούφιση. Ο Κουντουριώτης συνοψίζει την ημέρα στο λιτό του τηλεγράφημα:
«Εχθρικόν στόλον διεθυνθέντα εις Λήμνον κατεναυμαχήσαμεν και καταδιώξαμεν μέχρις Στενών… Διάρκειαν ναυμαχίας τρίωρος…».

Μια μέρα, τρεις ώρες μάχης και ένα αποτέλεσμα αμετάκλητο: από εκείνη τη στιγμή και μέχρι το τέλος του πολέμου, το Αιγαίο έχει πια αφεντικό.
Η ναυμαχία καταγράφεται στις 5 Ιανουαρίου 1913 με το παλαιό ημερολόγιο και αντιστοιχεί στη 18η Ιανουαρίου με το σημερινό.