«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Η Ελλάδα υψώνει αντιαεροπορικό «τείχος» 3,1 δισ. ευρώ – Πότε πέφτουν οι υπογραφές και πώς αλλάζει η άμυνα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» περνά πλέον στο πιο κρίσιμο στάδιο της υλοποίησής της, με την Ελλάδα να δρομολογεί επένδυση ύψους 3,1 δισ. ευρώ για τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού «τείχους».

«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Η Ελλάδα υψώνει αντιαεροπορικό «τείχος» 3,1 δισ. ευρώ – Πότε πέφτουν οι υπογραφές και πώς αλλάζει η άμυνα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Στον πυρήνα του θα βρίσκονται τα Spyder, Barak MX και David’s Sling, συνθέτοντας ένα ενιαίο πλέγμα άμυνας απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα απειλών, από drones και αεροσκάφη έως βαλλιστικούς πυραύλους.

Η χώρα βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία για την έναρξη ενός από τα πλέον φιλόδοξα και τεχνολογικά απαιτητικά εξοπλιστικά εγχειρήματα των τελευταίων δεκαετιών. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αποτελεί μια απλή αγορά νέων αντιαεροπορικών συστημάτων, αλλά μια συνολική αναμόρφωση της ελληνικής αεράμυνας, με στόχο τη δημιουργία ενός δικτύου που θα μπορεί να εντοπίζει, να αξιολογεί, να ιεραρχεί και τελικά να αντιμετωπίζει κάθε απειλή με το κατάλληλο διαθέσιμο μέσο.

Το συνολικό ύψος της επένδυσης υπολογίζεται περίπου στα 3,1 δισ. ευρώ, ενώ οι τελικές συμφωνίες αναμένεται να υπογραφούν τη Δευτέρα στο Τελ Αβίβ, μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) και της ισραηλινής SIBAT, της αρμόδιας διεύθυνσης του υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ για τη διεθνή αμυντική συνεργασία.

Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας των υπογραφών θα ξεκινήσει ουσιαστικά η αντίστροφη μέτρηση για την ανάπτυξη του νέου ελληνικού «θόλου», ο οποίος φιλοδοξεί να αλλάξει εκ βάθρων τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί η αεράμυνα της χώρας.

Ορίζοντας 35 μηνών για τον νέο ελληνικό «θόλο»

Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι η πλήρης ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα» θα χρειαστεί περίπου 35 μήνες. Η συγκεκριμένη περίοδος, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να περιμένει σχεδόν τρία χρόνια μέχρι να αποκτήσει τις πρώτες νέες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Αντιθέτως, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έχει διευκρινίσει ότι τα επιμέρους συστήματα θα παραδίδονται και θα εντάσσονται σταδιακά, ώστε η επιχειρησιακή ενίσχυση να αρχίσει πολύ νωρίτερα από την ολοκλήρωση του συνολικού πλέγματος. Το πλήρες σύστημα αναμένεται να έχει αναπτυχθεί στο τέλος της περιόδου των 35 μηνών.

Η φιλοσοφία πίσω από το πρόγραμμα διαφοροποιείται αισθητά από εκείνη μιας συμβατικής προμήθειας αντιαεροπορικών πυραύλων. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να προστεθούν στις Ένοπλες Δυνάμεις τρεις νέες κατηγορίες οπλικών συστημάτων, αλλά να δημιουργηθεί ένα ενιαίο οικοσύστημα αισθητήρων, ραντάρ, κέντρων διοίκησης και όπλων, όπου όλα θα λειτουργούν ως τμήματα ενός κοινού επιχειρησιακού οργανισμού.

Το υπουργείο Εθνικής Άμυνας περιγράφει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα διοίκησης και ελέγχου, ικανό να συγκεντρώνει δεδομένα από διαφορετικές πηγές, να τα επεξεργάζεται, να αξιολογεί και να ιεραρχεί τις απειλές και να υποδεικνύει την καταλληλότερη αντίδραση.

Με άλλα λόγια, η λογική μετατοπίζεται από την απλή κατοχή όπλων στην έξυπνη και συντονισμένη αξιοποίησή τους.

Spyder, Barak MX και David’s Sling: Τα τρία επίπεδα της άμυνας

Η νέα αρχιτεκτονική θα στηρίζεται σε διαφορετικά επίπεδα προστασίας, ώστε η κάθε απειλή να μπορεί να αντιμετωπίζεται στο κατάλληλο ύψος, στην κατάλληλη απόσταση και με το κατάλληλο όπλο.

Στο μικρότερο βεληνεκές αναμένεται να αναπτυχθούν τα Spyder της Rafael. Πρόκειται για ιδιαίτερα κινητά συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αεροσκαφών, ελικοπτέρων, UAV και άλλων εναέριων απειλών. Με βάση τις μέχρι σήμερα διαθέσιμες πληροφορίες, τα Spyder αναμένεται σταδιακά να αναλάβουν αποστολές που σήμερα καλύπτονται από παλαιότερα συστήματα, όπως τα OSA-AK και TOR-M1.

Το επόμενο επίπεδο θα καλύπτεται από το Barak MX της Israel Aerospace Industries (IAI). Το σύστημα προορίζεται για απειλές μεγαλύτερων αποστάσεων και αναμένεται να διευρύνει σημαντικά την ικανότητα της χώρας να δημιουργεί προστατευόμενες ζώνες γύρω από κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, υποδομές και άλλους στρατηγικούς στόχους.

Στην κορυφή της συγκεκριμένης πυραμίδας θα βρίσκεται το David’s Sling, ένα σύστημα σχεδιασμένο να αντιμετωπίζει σαφώς πιο απαιτητικούς στόχους και απειλές μεγάλου βεληνεκούς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και βαλλιστικοί πύραυλοι.

Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι κανένα από αυτά τα συστήματα δεν θα λειτουργεί ως αυτόνομη «νησίδα». Αντίθετα, θα ενσωματωθούν σε ένα ευρύτερο δίκτυο μαζί με υφιστάμενες ελληνικές δυνατότητες, μεταξύ των οποίων και οι Patriot, δημιουργώντας επάλληλες ζώνες προστασίας.

Έτσι, η ελληνική αεράμυνα αποκτά σταδιακά τη λογική ενός πολυεπίπεδου «θόλου», όπου η απειλή δεν αντιμετωπίζεται υποχρεωτικά με το ισχυρότερο όπλο, αλλά με εκείνο που είναι κάθε φορά επιχειρησιακά κατάλληλο.

Η μάχη απέναντι στα drones

Ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η νέα αρχιτεκτονική είναι η εκρηκτική διάδοση των μη επανδρωμένων συστημάτων.

Οι πολεμικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών έχουν καταστήσει σαφές ότι τα drones έχουν μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους πολλαπλασιαστές ισχύος στο σύγχρονο πεδίο μάχης. Ένα σχετικά φθηνό UAV μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε εγκαταστάσεις και υποδομές αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Την ίδια στιγμή, η αντιμετώπιση ενός φθηνού drone με ένα πανάκριβο αντιαεροπορικό βλήμα ή, ακόμη περισσότερο, με τη χρήση μαχητικού αεροσκάφους, δημιουργεί μια δυσμενή οικονομική αναλογία. Η προστασία, δηλαδή, μπορεί να αποδειχθεί ακριβότερη από την ίδια την απειλή.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά ιδιαίτερη αξία η πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική της «Ασπίδας». Η δυνατότητα επιλογής διαφορετικών μέσων αναχαίτισης επιτρέπει θεωρητικά την αντιμετώπιση κάθε στόχου με το οικονομικότερα και επιχειρησιακά καταλληλότερο διαθέσιμο όπλο.

Η παράμετρος αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου η γεωγραφία του Αιγαίου δημιουργεί ένα εξαιρετικά απαιτητικό περιβάλλον. Νησιά, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια, ναύσταθμοι, ενεργειακές υποδομές και άλλοι κρίσιμοι στόχοι είναι διάσπαρτοι σε μια μεγάλη γεωγραφική έκταση, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη προειδοποίηση και την αποτελεσματική κατανομή των μέσων αεράμυνας ζωτικής σημασίας.

«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Η Ελλάδα υψώνει αντιαεροπορικό «τείχος» 3,1 δισ. ευρώ – Πότε πέφτουν οι υπογραφές και πώς αλλάζει η άμυνα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Η τεχνητή νοημοσύνη στο κέντρο της αεράμυνας

Πέρα όμως από τους πυραύλους και τα ραντάρ, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το ψηφιακό «μυαλό» που θα συνδέει όλα τα επιμέρους στοιχεία.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το λογισμικό διοίκησης και ελέγχου θα αξιοποιεί εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό, την ταξινόμηση και την αξιολόγηση των απειλών, αλλά και για την υπόδειξη του καταλληλότερου διαθέσιμου μέσου αναχαίτισης.

Ο Νίκος Δένδιας έχει περιγράψει ένα δίκτυο το οποίο θα μπορεί να αντλεί και να συνδυάζει δεδομένα από ολόκληρο το φάσμα των αισθητήρων των Ενόπλων Δυνάμεων, φτάνοντας ακόμη και σε πληροφορίες που προέρχονται από μέσα τα οποία χρησιμοποιούν στελέχη του Στρατού Ξηράς.

Η λογική είναι απλή, αλλά η τεχνολογική υλοποίησή της εξαιρετικά σύνθετη: όλα τα διαθέσιμα μέσα πρέπει να έχουν πρόσβαση στην ίδια επιχειρησιακή εικόνα και να μπορούν να αντιδρούν συντονισμένα.

Με απλά λόγια, η αξία της «Ασπίδας» δεν θα βρίσκεται μόνο στους πυραύλους της αλλά κυρίως στην ικανότητα όλα τα διαθέσιμα μέσα να «βλέπουν» την ίδια επιχειρησιακή εικόνα.

Και ακριβώς αυτή η ενοποίηση της πληροφορίας είναι που μπορεί να μετατρέψει μια σειρά διαφορετικών οπλικών συστημάτων σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό εργαλείο.

Το ελληνικό αποτύπωμα των 700 εκατ. ευρώ

Ιδιαίτερη σημασία για το πρόγραμμα έχει και η συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, σε ελληνική συμμετοχή περίπου 25%, με έργο συνολικής αξίας άνω των 700 εκατ. ευρώ να κατευθύνεται σε ελληνικές επιχειρήσεις.

Περίπου 12 ελληνικές εταιρείες αναμένεται να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα, μεταξύ των οποίων οι Metlen, Scytalys, Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα, ΕΑΒ, Prisma, Ionics, UniSystems και Sthenos.

Η συγκεκριμένη διάσταση δεν αφορά μόνο το οικονομικό όφελος. Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της απόκτησης τεχνογνωσίας και της δυνατότητας της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας να συμμετάσχει ουσιαστικά στην ανάπτυξη και υποστήριξη ενός από τα πλέον σύνθετα δικτυοκεντρικά συστήματα που θα διαθέτουν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Ακόμη σημαντικότερο θεωρείται το ζήτημα του λογισμικού. Οι τελευταίες διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν στην εξασφάλιση ελληνικού ελέγχου του λογισμικού που θα διασυνδέει τα ηλεκτρονικά υποσυστήματα της νέας αεράμυνας.

Πρόκειται για κρίσιμη παράμετρο, καθώς σε ένα σύγχρονο δικτυοκεντρικό σύστημα το λογισμικό αποτελεί ουσιαστικά τον συνδετικό ιστό ολόκληρης της αρχιτεκτονικής. Τα ραντάρ και οι πύραυλοι μπορεί να αποτελούν την ορατή πλευρά της άμυνας, όμως η πραγματική ισχύς του συστήματος βρίσκεται και στην ικανότητα όλων αυτών των διαφορετικών στοιχείων να επικοινωνούν μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο.

Μια νέα φιλοσοφία άμυνας για την Ελλάδα

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί ένα από τα κεντρικά κομμάτια της «Ατζέντας 2030» και της ευρύτερης προσπάθειας μετάβασης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων σε ένα περισσότερο δικτυοκεντρικό μοντέλο.

Για μια χώρα με εκατοντάδες νησιά, εκτεταμένο εναέριο χώρο, στρατιωτικές και κρίσιμες υποδομές διασκορπισμένες σε ολόκληρη την επικράτεια και ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον απειλών, η δημιουργία ενός ενιαίου και πολυεπίπεδου πλέγματος αεράμυνας αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.

Η πρόκληση, ωστόσο, αρχίζει ουσιαστικά μετά τις υπογραφές. Η επιτυχία του προγράμματος θα κριθεί από την ταχύτητα υλοποίησης, την τήρηση του χρονοδιαγράμματος, την πραγματική διαλειτουργικότητα των διαφορετικών συστημάτων και, κυρίως, από το κατά πόσο η μεταφορά τεχνογνωσίας στην Ελλάδα θα είναι ουσιαστική και μακροπρόθεσμη.

Εφόσον το χρονοδιάγραμμα των 35 μηνών τηρηθεί, η χώρα θα διαθέτει στο τέλος της διαδικασίας μια αισθητά διαφορετική αρχιτεκτονική αεράμυνας. Από τα drones και τις χαμηλού ύψους απειλές έως τα αεροσκάφη και τους βαλλιστικούς πυραύλους, η αντιμετώπισή τους θα εντάσσεται σε ένα ενιαίο, πολυεπίπεδο και ψηφιακά διασυνδεδεμένο σύστημα.

Η αλλαγή, επομένως, δεν θα είναι απλώς ποσοτική. Δεν θα αφορά μόνο την προσθήκη περισσότερων πυραύλων ή νέων συστοιχιών. Θα αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά μέσα της ελληνικής αεράμυνας θα αντιλαμβάνονται, θα αξιολογούν και θα αντιμετωπίζουν μια απειλή.

Και αυτή ακριβώς είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει η «Ασπίδα του Αχιλλέα»: όχι απλώς περισσότερα όπλα, αλλά ένα νέο νευρικό σύστημα για την ελληνική αεράμυνα.