Η Τουρκία χτίζει «στρατιωτικό τόξο» από το Αιγαίο έως την Κύπρο και τη Συρία – Το σχέδιο πίεσης που αλλάζει την Ανατολική Μεσόγειο

Η Τουρκία δεν ενισχύει απλώς μεμονωμένες στρατιωτικές μονάδες. Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο γεωστρατηγικό τόξο προβολής ισχύος που ξεκινά από το βόρειο Αιγαίο, κατεβαίνει στα μικρασιατικά παράλια, περνά από την κατεχόμενη Κύπρο και φθάνει έως τη Συρία και τον Λίβανο.

Η Τουρκία χτίζει «στρατιωτικό τόξο» από το Αιγαίο έως την Κύπρο και τη Συρία

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι πολύ μεγαλύτερη από μια κλασική ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.

Πρόκειται για μία σταδιακή αναδιοργάνωση του τουρκικού στρατιωτικού αποτυπώματος με στόχο την ταυτόχρονη παρουσία σε πολλαπλά μέτωπα, τον έλεγχο στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων και τη δημιουργία δυνατότητας άμεσης στρατιωτικής πίεσης από το Αιγαίο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με ανάλυση της κυπριακής εφημερίδας «Σημερινή», η Άγκυρα αυξάνει ποιοτικά και αριθμητικά τις στρατιωτικές της δυνάμεις, δημιουργώντας ένα τόξο που εκτείνεται από τις πύλες του βορείου Αιγαίου έως την Κύπρο, τη Συρία και την ευρύτερη περιοχή του Λεβάντε.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον εάν η Τουρκία διαθέτει περιφερειακές φιλοδοξίες. Είναι πόσο γρήγορα επιχειρεί να τις μετατρέψει σε στρατιωτική πραγματικότητα.

Από την Ίμβρο μέχρι την Κύπρο – Η γεωγραφία της τουρκικής πίεσης

Η Άγκυρα έχει τα τελευταία χρόνια ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική της παρουσία απέναντι από τα ελληνικά νησιά.

Η δημιουργία και αναδιοργάνωση σχηματισμών πεζοναυτών, η ενίσχυση μονάδων στην Ίμβρο και η αναβάθμιση αεροπορικών και ναυτικών εγκαταστάσεων στα μικρασιατικά παράλια δημιουργούν ένα πυκνότερο στρατιωτικό περιβάλλον απέναντι από το Αιγαίο.

Η Τουρκία δεν χρειάζεται να μεταφέρει μεγάλες δυνάμεις την τελευταία στιγμή.

Επιχειρεί να τις έχει ήδη εγκατεστημένες εκεί όπου θα χρειαστούν.

Αυτό είναι και το βασικό χαρακτηριστικό της νέας τουρκικής διάταξης.

Ταχεία αντίδραση.

Μειωμένος χρόνος ανάπτυξης.

Δυνατότητα μεταφοράς ισχύος προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Και κυρίως δυνατότητα άσκησης στρατιωτικής πίεσης χωρίς να απαιτείται προηγουμένως γενικευμένη κινητοποίηση.

Η έννοια του «τόξου» και γιατί έχει σημασία

Το τουρκικό σχέδιο μπορεί να ιδωθεί ως μία μεγάλη γεωγραφική αλυσίδα στρατιωτικής παρουσίας.

Βόρειο Αιγαίο – δυτικά παράλια Τουρκίας – Δωδεκάνησα – κατεχόμενη Κύπρος – νότια Τουρκία – βόρεια Συρία.

Σε κάθε σημείο η Τουρκία αναπτύσσει διαφορετικό εργαλείο.

Πεζοναύτες.

Ναυτικές βάσεις.

Αεροπορικές εγκαταστάσεις.

Drones.

Πυραυλικά συστήματα.

Μη επανδρωμένα ναυτικά μέσα.

Και χερσαίες δυνάμεις.

Η ισχύς δεν βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη βάση. Βρίσκεται στη δυνατότητα σύνδεσης όλων αυτών των σημείων σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό δίκτυο.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποκτά στρατιωτικό σώμα

Για χρόνια, η «Γαλάζια Πατρίδα» παρουσιαζόταν κυρίως ως τουρκικό γεωπολιτικό δόγμα.

Όμως τα δόγματα αποκτούν πραγματική σημασία όταν συνοδεύονται από δυνάμεις.

Και αυτό ακριβώς συμβαίνει.

Η Τουρκία χρησιμοποιεί:

φρεγάτες, κορβέτες, υποβρύχια, drones, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας, πυραυλικά συστήματα και μονάδες πεζοναυτών

για να αποκτήσει αυξημένη παρουσία στις περιοχές που θεωρεί κομμάτι της στρατηγικής της επιρροής.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αφορά μόνο χάρτες.

Αφορά τη δυνατότητα της Τουρκίας να εμφανίζει στρατιωτικές μονάδες στο σημείο που θέλει, τη στιγμή που θέλει.

Το πραγματικό στοίχημα είναι ο έλεγχος των περασμάτων

Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς γεωγραφικούς κόμβους στον κόσμο.

Από την περιοχή περνούν:

ενεργειακές διαδρομές, υποθαλάσσια καλώδια, εμπορικές γραμμές, ναυτικές δυνάμεις και στρατηγικές υποδομές.

Όποιος διαθέτει ισχυρή στρατιωτική παρουσία δεν ελέγχει αυτομάτως αυτές τις διαδρομές.

Αποκτά όμως δυνατότητα να τις επηρεάζει.

Η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει ακριβώς αυτό.

Να μετατραπεί στην περιφερειακή δύναμη χωρίς την οποία καμία μεγάλη ενεργειακή, στρατιωτική ή γεωπολιτική εξίσωση δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Η «τουρκική άδεια» ως εργαλείο πίεσης
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η τουρκική ρητορική σύμφωνα με την οποία μεγάλα έργα στην Ανατολική Μεσόγειο θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις θέσεις της Άγκυρας.

Καλώδια.

Έρευνες.

Ενεργειακές υποδομές.

Θαλάσσιες ζώνες.

Η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι καμία μεγάλη δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη δική της συναίνεση.

Αυτό δεν συνιστά διεθνές δικαίωμα.

Αποτελεί όμως στρατηγική προβολής ισχύος.

Και όσο περισσότερες χώρες υπολογίζουν την πιθανότητα τουρκικής αντίδρασης πριν λάβουν μία απόφαση, τόσο περισσότερο η Άγκυρα θεωρεί ότι το μοντέλο της αποδίδει.

Η κατεχόμενη Κύπρος μετατρέπεται σε στρατιωτικό κόμβο
Η Κύπρος αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο σημείο του τουρκικού σχεδιασμού.

Η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει πλέον τα κατεχόμενα μόνο ως πολιτικό ή διαπραγματευτικό εργαλείο.

Τα εντάσσει σταδιακά στον ευρύτερο τουρκικό στρατιωτικό ιστό.

Η χρήση του Λευκονοίκου για μη επανδρωμένα αεροσκάφη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Από μία τέτοια θέση, τουρκικά UAV μπορούν να επιτηρούν μεγάλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.

Μπορούν να συλλέγουν πληροφορίες.

Να παρακολουθούν ναυτικές κινήσεις.

Να υποστηρίζουν επιχειρήσεις επιφανείας.

Και να δημιουργούν συνεχή εικόνα γύρω από ενεργειακά πεδία και θαλάσσιους διαδρόμους.

Η κατεχόμενη Κύπρος μετατρέπεται έτσι από στρατιωτικό προγεφύρωμα σε πλατφόρμα προβολής ισχύος.

Συρία: Η Τουρκία κρατά ενεργό πολεμικό μέτωπο
Η παρουσία της Άγκυρας στη Συρία προσφέρει κάτι που δύσκολα αποκτάται με ασκήσεις.

Πραγματική επιχειρησιακή εμπειρία.

Οι τουρκικές δυνάμεις έχουν αποκτήσει εμπειρία σε:

χρήση drones, ηλεκτρονικό πόλεμο, συνδυασμένες επιχειρήσεις, πυροβολικό, ειδικές δυνάμεις και συνεργασία με τοπικούς σχηματισμούς.

Αυτή η εμπειρία μεταφέρεται πίσω στις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Και αυτό αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.

Η Τουρκία δεν αναπτύσσει μόνο τεχνολογία.

Τη δοκιμάζει σε πραγματικά επιχειρησιακά περιβάλλοντα.

Η αμυντική βιομηχανία είναι η μηχανή πίσω από το σχέδιο
Το τουρκικό στρατιωτικό τόξο δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.

Η Άγκυρα έχει επενδύσει τεράστια κεφάλαια σε:

UAV, πυραύλους, ηλεκτρονικά συστήματα, πολεμικά πλοία, τεθωρακισμένα, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και πυρομαχικά.

Αυτό μειώνει την εξάρτησή της από ξένες χώρες.

Δεν την εξαφανίζει.

Όμως προσφέρει μεγαλύτερο περιθώριο στρατηγικής αυτονομίας.

Μία χώρα που κατασκευάζει μεγάλο μέρος των drones, των πυραύλων και των πλοίων της μπορεί να υποστηρίξει μεγαλύτερες και μακροχρόνιες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Και αυτό ακριβώς είναι το πραγματικό πλεονέκτημα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Η πίεση στα ελληνικά νησιά
Η στρατιωτική ενίσχυση των τουρκικών παραλίων συνδέεται άμεσα με τη χρόνια αμφισβήτηση του καθεστώτος ελληνικών νησιών.

Η Άγκυρα επαναφέρει:

γκρίζες ζώνες,

αποστρατιωτικοποίηση,

θαλάσσιες δικαιοδοσίες,

εναέριο χώρο,

χωρικά ύδατα.

Η στρατιωτική παρουσία λειτουργεί ως υπόβαθρο αυτών των διεκδικήσεων.

Η Τουρκία γνωρίζει ότι μία διεκδίκηση αποκτά διαφορετικό βάρος όταν πίσω της υπάρχει πραγματική δυνατότητα στρατιωτικής πίεσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η στρατιωτική ισχύς δημιουργεί νομικά δικαιώματα.

Σημαίνει όμως ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο εξαναγκασμού.

Η μεγάλη τουρκική μεθοδολογία: κρίση χωρίς πόλεμο
Η Τουρκία δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιδιώκει μία γενικευμένη πολεμική σύγκρουση.

Υπάρχει ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος πίεσης.

Οι διαδοχικές ελεγχόμενες κρίσεις.

Μία NAVTEX.

Ένα ερευνητικό πλοίο.

Μία παρενόχληση.

Ένα drone.

Μία αμφισβητούμενη περιοχή.

Μία νέα νομική θέση.

Κάθε κρίση δημιουργεί προηγούμενο.

Κάθε προηγούμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην επόμενη διαπραγμάτευση.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής.

Δεν χρειάζεται να κερδίσει έναν πόλεμο αν μπορεί να μετακινεί σταδιακά το σημείο εκκίνησης της επόμενης συζήτησης.

Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης
Κεντρικό εργαλείο παραμένει και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Η Άγκυρα επιχειρεί μέσω αυτού να δημιουργήσει ένα διαφορετικό μοντέλο θαλάσσιων οριοθετήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το βασικό πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ότι η τουρκική ανάγνωση περιορίζει δραστικά την επήρεια μεγάλων ελληνικών νησιών όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος.

Η Αθήνα απορρίπτει αυτή την προσέγγιση.

Όμως η Τουρκία επιδιώκει να μετατρέψει το μνημόνιο σε πολιτικό και επιχειρησιακό εργαλείο.

Να εκδίδει χάρτες.

Να δημοσιεύει συντεταγμένες.

Να πραγματοποιεί έρευνες.

Και να δημιουργεί σταδιακά εικόνα εφαρμογής.

Η Κύπρος παραμένει στον πυρήνα της σύγκρουσης
Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και αμφισβητεί συστηματικά μέρος των θαλάσσιων οριοθετήσεών της.

Κατά καιρούς έχει πραγματοποιήσει έρευνες ή γεωτρητικές δραστηριότητες σε περιοχές που η Λευκωσία θεωρεί τμήμα της κυπριακής ΑΟΖ.

Για την Άγκυρα, Κύπρος και Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν ένα ενιαίο στρατηγικό μέτωπο.

Και αυτό είναι κάτι που Αθήνα και Λευκωσία πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν ως ενιαία εξίσωση.

Η απάντηση: Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Γαλλία
Απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική στρατιωτική παρουσία διαμορφώνεται ένα διαφορετικό πλέγμα συνεργασιών.

Ελλάδα.

Κύπρος.

Ισραήλ.

Γαλλία.

Και σε διαφορετικό επίπεδο οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Η τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Από κοινές ασκήσεις έχει περάσει σε βαθύτερη συνεργασία σε:

αεράμυνα, τεχνολογία, πληροφορίες, ενέργεια και θαλάσσια ασφάλεια.

Barak MX στην Κύπρο – «Ασπίδα του Αχιλλέα» στην Ελλάδα
Η εισαγωγή νέων συστημάτων αεράμυνας αλλάζει σταδιακά την εικόνα.

Η Κύπρος ενισχύει το αμυντικό της πλέγμα με το Barak MX.

Η Ελλάδα αναπτύσσει την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα πολυεπίπεδο σύστημα που στοχεύει στην αντιμετώπιση drones, πυραύλων και άλλων σύγχρονων απειλών.

Το σημαντικότερο δεν είναι μόνο το κάθε σύστημα ξεχωριστά.

Είναι η δυνατότητα μελλοντικής σύνδεσης αισθητήρων και μέσων σε μία πολύ μεγαλύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική.

Όσο περισσότερα κράτη μοιράζονται εικόνα, δεδομένα και δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης, τόσο δυσκολότερο γίνεται για οποιονδήποτε να επιτύχει αιφνιδιασμό.

Η Γαλλία προσθέτει στρατηγικό βάθος
Η σχέση Αθήνας–Παρισιού αποτελεί ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα.

Rafale.

FDI.

Αμυντική συμφωνία.

Κοινές ασκήσεις.

Η Γαλλία αποτελεί τη μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη που έχει αναπτύξει τόσο σαφή στρατηγική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο σε συνεργασία με την Ελλάδα.

Η γαλλική παρουσία αυξάνει σημαντικά το πολιτικό και στρατιωτικό κόστος οποιασδήποτε μεγάλης περιφερειακής κρίσης.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και του 3+1
Παράλληλα, το πλαίσιο 3+1 Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–ΗΠΑ προσθέτει αμερικανική διπλωματική και στρατηγική διάσταση.

Οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται για:

ενεργειακή σταθερότητα,

ασφάλεια υποδομών,

θαλάσσιες μεταφορές,

περιορισμό κρίσεων μεταξύ συμμάχων.

Το NATO μέσω επιχειρήσεων θαλάσσιας επιτήρησης προσθέτει επιπλέον επίπεδο παρακολούθησης.

Όμως η πραγματικότητα είναι ότι κανένας διεθνής οργανισμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εθνική αποτροπή.

Το μεγάλο ερώτημα για την Αθήνα
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μία στρατηγική επιλογή.

Μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει κάθε τουρκική κίνηση ως ξεχωριστό επεισόδιο.

Ή μπορεί να τη διαβάσει ως μέρος μιας ενιαίας στρατηγικής.

Αιγαίο.

Κύπρος.

Λιβύη.

Συρία.

Drones.

Υποβρύχια.

Πυραυλικά συστήματα.

Αμυντική βιομηχανία.

Όλα αυτά δεν αποτελούν απομονωμένα κομμάτια. Αποτελούν διαφορετικά εργαλεία της ίδιας τουρκικής φιλοδοξίας για αυξημένο περιφερειακό έλεγχο.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: η σταδιακή κανονικοποίηση
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απαραίτητα μία γενικευμένη σύγκρουση.

Μπορεί να είναι κάτι πολύ πιο αργό.

Να συνηθίσει η διεθνής κοινότητα ότι:

η Τουρκία αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες,

εκδίδει NAVTEX,

παρενοχλεί ερευνητικά,

αμφισβητεί νησιά,

και απαιτεί συμμετοχή σε κάθε περιφερειακό έργο.

Όταν μία ακραία θέση επαναλαμβάνεται επί χρόνια, υπάρχει ο κίνδυνος να αρχίσει να αντιμετωπίζεται όχι ως μονομερής διεκδίκηση αλλά ως “διαφορά”.

Εκεί ακριβώς πρέπει να εστιάσει η ελληνική διπλωματία.

Πόσο κοντά βρίσκεται μία νέα κρίση;
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα εάν θα υπάρξει πολεμικό επεισόδιο.

Και οποιαδήποτε τέτοια πρόβλεψη πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη προσοχή.

Αυτό που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι όσο αυξάνεται η στρατιωτική παρουσία, όσο πυκνώνουν οι διεκδικήσεις και όσο περισσότερες μονάδες επιχειρούν σε μικρές γεωγραφικές αποστάσεις, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού.

Μία κρίση λίγων ωρών μπορεί να ξεκινήσει από πολύ μικρότερη αφορμή από αυτή που απαιτείται για έναν πόλεμο.

Και γι’ αυτό η αποτροπή πρέπει να λειτουργεί πριν από την κρίση.

Το ελληνικό δόγμα πρέπει να αλλάξει
Η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αντίδραση.

Πρέπει να δημιουργεί τετελεσμένα νομιμότητας και παρουσίας.

Με:

Ένοπλες Δυνάμεις, οικονομική δραστηριότητα, ενεργειακά έργα, θαλάσσιες υποδομές, διεθνείς συμφωνίες και συμμαχίες.

Η κυριαρχία δεν ασκείται μόνο όταν εμφανίζεται ένα τουρκικό πλοίο.

Ασκείται καθημερινά.

Με παρουσία.

Με διοίκηση.

Με επενδύσεις.

Με υποδομές.

Και με την ικανότητα να προστατεύονται όλα αυτά εάν χρειαστεί.

Η νέα πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο
Το τουρκικό στρατιωτικό τόξο δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ούτε με πανικό ούτε με υποτίμηση.

Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως αυτό που είναι:

μία μακροχρόνια στρατηγική προσπάθεια της Άγκυρας να αυξήσει την ικανότητά της να επηρεάζει τις εξελίξεις από το Αιγαίο έως τη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η απάντηση της Ελλάδας δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερα όπλα.

Χρειάζεται συνολική στρατηγική.

Αμυντική βιομηχανία.

Συμμαχίες.

Πληροφορίες.

Ναυτική παρουσία.

Αεράμυνα.

Drones.

Υποβρύχια.

Και κυρίως πολιτική βούληση.

Γιατί η πραγματική μάχη στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι μόνο για το ποιος διαθέτει περισσότερες μονάδες. Είναι για το ποιος μπορεί να δημιουργεί πραγματικότητα στο πεδίο χωρίς να επιτρέπει στον αντίπαλο να την αμφισβητεί.

Και αυτή η μάχη έχει ήδη ξεκινήσει.