«Τύμπανα πολέμου» στην Ευρώπη: Τα σενάρια που εξετάζει ο Πούτιν και η «ανατολική ασπίδα» του ΝΑΤΟ

Όσο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ρωσίας στην Ουκρανία μοιάζουν να έχουν εισέλθει σε μια παρατεταμένη φάση στασιμότητας, τόσο ενισχύονται τα σενάρια για μια νέα, επικίνδυνη κλιμάκωση.

«Τύμπανα πολέμου» στην Ευρώπη: Τα σενάρια που εξετάζει ο Πούτιν και η «ανατολική ασπίδα» του ΝΑΤΟ

Το μεγάλο ερώτημα που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο είναι αν και με ποιον τρόπο ο Βλαντιμίρ Πούτιν, αντιμέτωπος με τις πιέσεις και τις δυσκολίες στο πεδίο των επιχειρήσεων, θα επιχειρήσει να ανατρέψει τα σημερινά δεδομένα και να σπάσει το αδιέξοδο.

Θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο την πολεμική μηχανή της Ρωσίας; Θα προχωρήσει σε μια νέα, μεγάλης κλίμακας επιστράτευση; Ή, σε ένα πολύ πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο, θα αποφασίσει να μεταφέρει τη σύγκρουση πέρα από τα ουκρανικά σύνορα, επιχειρώντας ένα χτύπημα σε έδαφος χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ;

Τα σενάρια που φέρεται να εξετάζει το Κρεμλίνο, όπως αναλύθηκαν στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΣΚΑΪ, έχουν ήδη προκαλέσει έντονη κινητικότητα στην Ευρώπη. Και δεν πρόκειται μόνο για διπλωματικές κινήσεις, δηλώσεις ή στρατιωτικούς σχεδιασμούς επί χάρτου. Στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, ορισμένες χώρες περνούν πλέον από τη θεωρία στην πράξη και προετοιμάζονται για μια μορφή πολέμου που η Ευρώπη πίστευε ότι είχε αφήσει οριστικά πίσω της.

Η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Πολωνία ενισχύουν τις αμυντικές τους υποδομές και προετοιμάζονται ακόμη και για το ενδεχόμενο μιας μεγάλης συμβατικής σύγκρουσης, με εικόνες που παραπέμπουν ευθέως σε μάχες χαρακωμάτων.

Είναι εικόνες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν σχεδόν εξωπραγματικές. Σήμερα, όμως, αποκτούν μια διαφορετική σημασία. Οι χώρες αυτές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντίληψης περί ρωσικής απειλής και επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα όσο το δυνατόν πιο δύσκολο περιβάλλον για οποιαδήποτε πιθανή επιθετική ενέργεια.

Η «ανατολική ασπίδα»

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η λεγόμενη «ανατολική ασπίδα»: ένα εκτεταμένο πλέγμα αμυντικών υποδομών, οχυρώσεων και φυσικών ή τεχνητών εμποδίων κατά μήκος των ανατολικών συνόρων του ΝΑΤΟ.

Ο στόχος είναι σαφής: να ανακοπεί μια πιθανή ρωσική επιθετική ενέργεια και, κυρίως, να καθυστερήσει ή να αποτραπεί μια προέλαση εντός νατοϊκού εδάφους μέχρι να κινητοποιηθούν οι απαραίτητες συμμαχικές δυνάμεις.

Οι εικόνες από τις περιοχές όπου υλοποιούνται τα έργα είναι χαρακτηριστικές. Γέφυρες ενισχύονται με μεταλλικά πλέγματα και προστατευτικές κατασκευές, ενώ σε κρίσιμα στρατηγικά σημεία τοποθετούνται αντιαρματικά εμπόδια, τα γνωστά «δόντια του δράκου». Την ίδια ώρα, κατασκευάζονται αμυντικές θέσεις, καταφύγια και οχυρωματικά έργα.

Η λογική πίσω από τον σχεδιασμό είναι απλή, αλλά απολύτως προσαρμοσμένη στα δεδομένα του σύγχρονου πολέμου: ό,τι παραμένει εκτεθειμένο μπορεί να εντοπιστεί από τα σύγχρονα μέσα επιτήρησης και, στη συνέχεια, να γίνει στόχος.

Το αμυντικό σχέδιο δεν βασίζεται σε μία μόνο γραμμή, αλλά σε διαδοχικές ζώνες άμυνας. Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται ο φράχτης. Ακολουθούν αντιαρματικές τάφροι, σχεδιασμένες να δυσκολεύουν ή να σταματούν την κίνηση τεθωρακισμένων. Πιο πίσω αναπτύσσονται εμπόδια, συρματοπλέγματα και αντιαρματικές κατασκευές, ενώ σε επόμενες γραμμές δημιουργούνται θέσεις μάχης και ατομικά καταφύγια για τους στρατιώτες.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια μεταφοράς και αξιοποίησης της σκληρής εμπειρίας του πολέμου στην Ουκρανία. Εκεί, οι εκτεταμένες οχυρώσεις, τα χαρακώματα και οι διαδοχικές αμυντικές γραμμές έχουν εξελιχθεί σε καθοριστικό παράγοντα της σύγκρουσης.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο χαρακτηριστική αντίθεση.

Η Ουκρανία βρίσκεται σε πόλεμο. Οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία όχι…

Κι όμως, σήμερα βλέπουμε να κατασκευάζονται τέτοιου είδους οχυρωματικά έργα μέσα ή κοντά σε κατοικημένες περιοχές, σε χώρες που δεν έχουν γνωρίσει πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις στο έδαφός τους από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η εικόνα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς ότι ακόμη και στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου δεν είχε υπάρξει επί ευρωπαϊκού εδάφους μια τόσο εμφανής επιστροφή στην προετοιμασία για έναν συμβατικό πόλεμο μεγάλης κλίμακας.

Και κάπου εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα:

Γιατί τώρα; Τι έχει αλλάξει;

«Τύμπανα πολέμου» στην Ευρώπη: Τα σενάρια που εξετάζει ο Πούτιν και η «ανατολική ασπίδα» του ΝΑΤΟ

Το ρωσικό αδιέξοδο και τα σενάρια της επόμενης κίνησης

Οι πληροφορίες που συγκλίνουν από διαφορετικές πλευρές ενισχύουν την εκτίμηση ότι η Ρωσία ενδέχεται να επιχειρήσει μια νέα κίνηση, σε μια προσπάθεια να μεταβάλει τους συσχετισμούς και να ξεφύγει από το αδιέξοδο στο οποίο έχει οδηγηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται αφορά μια νέα, μαζική επιστράτευση. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο ακόμη και για 300.000 έως 600.000 άνδρες, οι οποίοι θα μπορούσαν να εκπαιδευτούν και στη συνέχεια να αξιοποιηθούν σε μία ή περισσότερες επιθετικές κατευθύνσεις.

Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα σήμαινε αυτομάτως ότι η Ρωσία θα επιχειρούσε μια ενιαία και μετωπική επίθεση. Θα μπορούσε, αντίθετα, να αποτελέσει το ανθρώπινο δυναμικό για τη δημιουργία νέων αξόνων επιχειρήσεων, με στόχο να διασπαστούν οι υπάρχουσες ουκρανικές άμυνες.

Το πρώτο σενάριο αφορά, φυσικά, το ίδιο το ουκρανικό μέτωπο.

Στο τραπέζι βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου βόρειου άξονα επίθεσης, με κατεύθυνση προς το Κίεβο. Μια τέτοια κίνηση θα επιχειρούσε να παρακάμψει τις ισχυρές αμυντικές γραμμές που έχουν δημιουργηθεί στα υπάρχοντα μέτωπα και να υποχρεώσει την ουκρανική πλευρά να αναδιατάξει τις δυνάμεις της.

Ήδη, εδώ και ημέρες, η ουκρανική πρωτεύουσα βρίσκεται αντιμέτωπη με συνεχείς επιθέσεις. Το γεγονός αυτό ενισχύει την ανησυχία για το ενδεχόμενο μιας νέας μεγάλης ρωσικής επιχείρησης και επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα αν η Μόσχα σχεδιάζει να ανοίξει έναν νέο κύκλο έντονης στρατιωτικής πίεσης.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο σενάριο.

Και αυτό είναι πολύ πιο εφιαλτικό για την Ευρώπη…

Το σενάριο που αφορά το ΝΑΤΟ

Το δεύτερο και σαφώς πιο επικίνδυνο σενάριο αφορά μια πιθανή επιθετική ενέργεια εντός ΝΑΤΟϊκού εδάφους, με τις τρεις χώρες της Βαλτικής να θεωρούνται μεταξύ των πλέον ευάλωτων κρίκων της ανατολικής πτέρυγας: την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία.

Ο λόγος είναι σε μεγάλο βαθμό γεωγραφικός και στρατηγικός.

Οι τρεις χώρες διαθέτουν περιορισμένο στρατηγικό βάθος. Αυτό σημαίνει ότι, παρά την παρουσία συμμαχικών δυνάμεων και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ, τα περιθώρια αντίδρασης σε περίπτωση μιας μεγάλης συμβατικής επίθεσης είναι περιορισμένα.

Μια αιφνιδιαστική επίθεση θα μπορούσε να εξελίξει πολύ γρήγορα την κατάσταση στο πεδίο, πριν προλάβει να αναπτυχθεί πλήρως η απαιτούμενη συμμαχική ενίσχυση.

Ακριβώς γι’ αυτό οι αμυντικές προετοιμασίες δεν αποτελούν πλέον μια θεωρητική άσκηση επί χάρτου.

Η κατασκευή αντιαρματικών τάφρων, εμποδίων, οχυρωμένων θέσεων και καταφυγίων αποτελεί ένα σαφές μήνυμα: οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ προετοιμάζονται για ένα ενδεχόμενο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε αδιανόητο.

Για έναν μεγάλο συμβατικό πόλεμο επί ευρωπαϊκού εδάφους.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε πολιτική δήλωση τη βαθιά αλλαγή που έχει συντελεστεί στην ευρωπαϊκή αντίληψη για την ασφάλεια.

Για δεκαετίες, η Ευρώπη είχε συνηθίσει να αντιμετωπίζει τον μεγάλο συμβατικό πόλεμο ως μια μακρινή ανάμνηση. Τα χαρακώματα, τα αντιαρματικά εμπόδια, οι οχυρωμένες γραμμές και τα καταφύγια έμοιαζαν να ανήκουν στα βιβλία της ιστορίας και στις ασπρόμαυρες εικόνες του 20ού αιώνα.

Σήμερα, επιστρέφουν.

Η Ευρώπη, ύστερα από δεκαετίες σχετικής ασφάλειας, μαθαίνει ξανά να σκέφτεται και να προετοιμάζεται για έναν πόλεμο όπως εκείνοι που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα.

Μόνο που αυτή τη φορά τα χαρακώματα, τα «δόντια του δράκου» και οι αμυντικές γραμμές δεν είναι απομεινάρια ενός πολέμου του παρελθόντος.

Είναι μέρος μιας προετοιμασίας για έναν πόλεμο που η Ευρώπη ελπίζει ότι δεν θα χρειαστεί ποτέ να δώσει.