Τουρκία: Ο Ερντογάν θολώνει τα νερά του Αιγαίου με τη «Γαλάζια Πατρίδα»- Τα ακραία σενάρια, η αδιέξοδη διπλωματία κατευνασμού της Αθήνας και ένα καλοκαίρι που προμηνύεται θερμό!

Το υπό διαμόρφωση τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» έχει ήδη προκαλέσει έντονη κινητικότητα σε Αθήνα και Βρυξέλλες, καθώς εκτιμάται ότι επιχειρεί να θεσμοποιήσει –με νομοθετικό μανδύα– τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Τουρκία: Ο Ερντογάν θολώνει τα νερά του Αιγαίου με τη «Γαλάζια Πατρίδα»- Τα ακραία σενάρια, η αδιέξοδη διπλωματία κατευνασμού της Αθήνας και ένα καλοκαίρι που προμηνύεται θερμό!

Η ελληνική πλευρά διαμηνύει με σαφήνεια πως δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, την ώρα που το νέο αυτό θεσμικό εγχείρημα της Άγκυρας αντιμετωπίζεται ως δυνητικός παράγοντας περαιτέρω αποσταθεροποίησης.

Οι πρώτες αναταράξεις γύρω από την πολιτική των «ήρεμων νερών» ήρθαν, μάλιστα, πριν ακόμη αποσαφηνιστεί το πλήρες περιεχόμενο του επίμαχου νομοσχεδίου που επιχειρεί να οριοθετήσει τη «Γαλάζια Πατρίδα». Το επόμενο διάστημα αναμένεται να καταδειχθεί αν πρόκειται για μια ακόμη ρητορική κλιμάκωση ή για ένα πλαίσιο που θα δοκιμάσει στην πράξη τις ελληνοτουρκικές ισορροπίες.

Σε μια συγκυρία όπου, υπό το βάρος περιφερειακών ανακατατάξεων, της εμβάθυνσης της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας, αλλά και της ενίσχυσης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, η ένταση φαινόταν να παραμένει ελεγχόμενη, το νέο νομοσχέδιο που προωθεί η τουρκική κυβέρνηση έρχεται να λειτουργήσει ως «ομπρέλα» θεσμοποίησης διεκδικήσεων. Μια εξέλιξη που, αν επιβεβαιωθεί, συνιστά σαφή διπλωματική κλιμάκωση με πιθανές προεκτάσεις και στο πεδίο.

Στην Τουρκία, η είδηση έχει προκαλέσει πραγματικό παροξυσμό, όχι μόνο στους γνωστούς εθνικιστικούς κύκλους, αλλά και σε τμήμα αναλυτών και δημοσιογράφων που συνήθως διατηρούν πιο ψύχραιμη στάση. Το αποτέλεσμα είναι ένα κλίμα έντονης προσδοκίας, όπου κάθε πιθανή «σκληρή» πρόβλεψη του νομοσχεδίου τείνει να αποκτά πανηγυρική διάσταση.

Αντίθετα, στην Αθήνα η κυβέρνηση επιλέγει –μετρημένες και θεσμικές αντιδράσεις– καθώς το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να αποδεχθεί «διά νόμου» αμφισβήτηση κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή κρίση.

Προειδοποιήσεις

Ο κ. Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Συνέδριο του Κύκλου Ιδεών, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο κλιμάκωσης της έντασης σε περίπτωση μονομερών ενεργειών από την τουρκική πλευρά, ενώ ο κ. Δένδιας, από το ίδιο βήμα, υπογράμμισε χαρακτηριστικά ότι δεν ανήκει «σε αυτούς που έχουν πιστέψει το αφήγημα των ήρεμων νερών…».

Η χρονική συγκυρία της τουρκικής νομοθετικής πρωτοβουλίας δεν θεωρείται τυχαία. Στην Άγκυρα διαπιστώνεται ότι η Αθήνα δεν προτίθεται πλέον να παραμένει εγκλωβισμένη σε καθεστώς απειλών που παγώνουν την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Ενδεικτικά, προκάλεσε έντονη αντίδραση η υλοποίηση, έπειτα από 15 χρόνια, του νόμου 4001/2011 για την ελληνική ΑΟΖ, με βάση τη μέση γραμμή όπως την αντιλαμβάνεται η Ελλάδα σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Πάνω σε αυτή τη λογική στηρίχθηκαν επίσης ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, τα Θαλάσσια Πάρκα και η οριοθέτηση οικοπέδων νοτίως της Κρήτης.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, φαίνεται να επιχειρεί να ανακόψει αυτή τη δυναμική, την οποία ερμηνεύει ως προσπάθεια εδραίωσης τετελεσμένων. Το νομοσχέδιο, εφόσον κινηθεί σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, θα επιχειρήσει να αποτυπώσει σε νόμο τα εξωτερικά όρια θαλάσσιων ζωνών και ΑΟΖ, σε μια περιοχή όπου η γεωγραφία των νησιών καθιστά το πλαίσιο εξαιρετικά σύνθετο.

Κεντρικός στόχος της Άγκυρας παραμένει η μακροχρόνια επιδίωξη περιορισμού της δυνατότητας επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Στο πλαίσιο αυτό έχουν ενταχθεί και οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», οι οποίες πλέον λειτουργούν ως αυτόνομο εργαλείο της τουρκικής ατζέντας.

Η αντίληψη περί «μέσης γραμμής» όπως τη φαντάζεται η Τουρκία, σε συνδυασμό με τη διατήρηση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 6 ν.μ., θα οδηγούσε –σύμφωνα με την ελληνική ανάγνωση– σε ουσιαστική διχοτόμηση του Αιγαίου και περιορισμό ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Σενάριο που η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά.

Τουρκία: Ο Ερντογάν θολώνει τα νερά του Αιγαίου με τη «Γαλάζια Πατρίδα»- Τα ακραία σενάρια, η αδιέξοδη διπλωματία κατευνασμού της Αθήνας και ένα καλοκαίρι που προμηνύεται θερμό!

Υπονόμευση και νέες εντάσεις

Είναι σαφές ότι ένα τέτοιο νομοθέτημα θα μπορούσε να υπονομεύσει κάθε προσπάθεια συναινετικής προσέγγισης, δημιουργώντας παράλληλα «παγίδες επί του πεδίου» που ενδέχεται να οδηγήσουν σε κρίσεις ακόμη και στρατιωτικής φύσης.

Ταυτόχρονα, η Άγκυρα εκτιμά ότι μπορεί να αξιοποιήσει τη συγκυρία της ευρωπαϊκής αμυντικής αναδιάταξης, παρά τις αντιδράσεις Ελλάδας και Κύπρου. Ωστόσο, η προοπτική θεσμικής ένταξης της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά σχήματα παραμένει εξαρτημένη από ομοφωνίες που δεν είναι δεδομένες.

Ήδη καταγράφονται εντάσεις σε περιοχές όπως ανατολικά της Κάσου, ενώ στο Αιγαίο παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα με παρενοχλήσεις ερευνητικών εργασιών και πόντισης καλωδίων.

Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη δραστηριότητα πλοίων όπως το «Ocean Link» και το «Ocean Connector», στο πλαίσιο έργων οπτικών ινών, με την Τουρκία να εγείρει αντιρρήσεις ακόμη και μέσω NAVTEX και στρατιωτικών αναφορών σε περιοχές που η Αθήνα θεωρεί νόμιμα οριοθετημένες ή εν δυνάμει ελληνικής αρμοδιότητας.

Διαρροές και ακραία σενάρια

Εφόσον επιβεβαιωθούν διαρροές που θέλουν το νομοσχέδιο να περιλαμβάνει περιοχές έως το μέσο του Αιγαίου ως «τουρκικής αρμοδιότητας», τότε οι μελλοντικές εργασίες υποδομών και καλωδίων θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο έντονων εντάσεων.

Ορισμένες φωνές στην Τουρκία, όπως ο ναύαρχος ε.α. Τζεμ Γκιουρντενίζ, επιχειρούν να πιέσουν για ακόμη πιο σαφή αποτύπωση των διεκδικήσεων, κάνοντας λόγο για «153 νησιά, νησίδες και βράχοι» που θα πρέπει να ενταχθούν στο θεσμικό πλαίσιο EGAYDAAK. Προτείνεται ακόμη και η δημιουργία ζωνών αλιείας γύρω από «αμφισβητούμενες» περιοχές.

Ωστόσο, το σενάριο ονομαστικής καταγραφής ελληνικών νησιών ως τουρκικών θεωρείται ακραίο, καθώς θα προκαλούσε σοβαρή διεθνή αντίδραση, τόσο από την Ε.Ε. όσο και από τις ΗΠΑ.

Γκρίζες ζώνες και στρατηγικός υπολογισμός

Παρά την απουσία επίσημης θεσμοθέτησης, η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» εξακολουθεί να επανέρχεται μέσω έμμεσων αναφορών σε τουρκικά στρατιωτικά και διοικητικά κείμενα, αλλά και σε πολιτικές παρεμβάσεις.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετήσει τις εξελίξεις στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου, επιδιώκοντας να διατηρήσει ρόλο σε ενεργειακές και διαμετακομιστικές οδούς, αποτρέποντας παράκαμψή της.

Ευρωτουρκικές ισορροπίες

Παρά το «φλερτ» της Άγκυρας με ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η θεσμική της πορεία προς την Ε.Ε. παραμένει εύθραυστη. Κάθε κλιμάκωση στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο έχει τη δυνατότητα να επαναφέρει σοβαρές τριβές στο ευρωτουρκικό πλαίσιο.

Ενδεικτική είναι η πρόσφατη επικοινωνία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όπου, παρά τις θετικές αποτιμήσεις από την Άγκυρα, τέθηκαν ζητήματα που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό, υπενθυμίζοντας ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν κεντρικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ατζέντας.