Τουρκία: Πώς o Ερντογάν κατάφερε να αναδείξει την τουρκική αμυντική βιομηχανία σε παγκόσμια εξοπλιστική δύναμη- Από τα τουρκικά drones Bayraktar TB2 έως το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A οι Τούρκοι κλείνουν συμφωνίες και επιδιώκουν να έχουν ηγετικό ρόλο στους νατοϊκούς εξοπλισμούς

Το πακέτο των όπλων είναι εντυπωσιακό και αποκαλύπτει, με τον δικό του τρόπο, το μέγεθος των δυνατοτήτων που έχει πλέον αποκτήσει η Τουρκία: 70 πυραύλους τύπου ATACMS, σχεδόν 50.000 οβίδες πυροβολικού, πολλαπλούς εκτοξευτές πυραύλων και άλλο στρατιωτικό υλικό παραδίδει η Άγκυρα στην Ουκρανία, όπως έγινε γνωστό πριν από λίγες ημέρες.

Τουρκία: Πώς o Ερντογάν κατάφερε να αναδείξει την τουρκική αμυντική βιομηχανία σε παγκόσμια εξοπλιστική δύναμη- Από τα τουρκικά drones Bayraktar TB2 έως το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A οι Τούρκοι κλείνουν συμφωνίες και επιδιώκουν να έχουν ηγετικό ρόλο στους νατοϊκούς εξοπλισμούς

Πρόκειται κυρίως για όπλα που προέρχονται από παλαιότερα αποθέματα αμερικανικής παραγωγής και τα οποία αναμένεται να ενισχύσουν την Ουκρανία στον αμυντικό της αγώνα απέναντι στη Ρωσία, όπως επισημαίνει αναλυτικό ρεπορτάζ της γερμανικής Handelsblatt.

Η Τουρκία, ωστόσο, μπορεί πλέον να αντέξει την απομείωση των δικών της αποθεμάτων. Και αυτό γιατί έχει οικοδομήσει εδώ και χρόνια μια ισχυρή, πολυσχιδή εξοπλιστική βιομηχανία, η οποία δεν περιορίζεται στην κάλυψη των αναγκών των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, αλλά διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο στη διεθνή αγορά όπλων.

Μια βιομηχανία που ενισχύεται διαρκώς, αλλά ταυτόχρονα εξακολουθεί να σκοντάφτει σε ένα σημαντικό εμπόδιο: την πιθανότητα αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την εξάρτηση από ορισμένες κρίσιμες δυτικές τεχνολογίες.

Τουρκία: Ενδέκατος εξαγωγέας όπλων παγκοσμίως

Οι αριθμοί αποτυπώνουν με τον πιο καθαρό τρόπο τη νέα πραγματικότητα. Οι εξαγωγές της τουρκικής αμυντικής και αεροδιαστημικής βιομηχανίας εκτινάχθηκαν από μόλις 200 εκατ. δολάρια το 2000 στα 10,5 δισ. δολάρια το 2025. Μέσα σε μόλις 25 χρόνια, δηλαδή, αυξήθηκαν περισσότερο από 52 φορές.

Η Τουρκία δεν είναι πλέον απλώς μια χώρα που αγοράζει όπλα από το εξωτερικό. Έχει μετατραπεί σε σημαντικό παραγωγό και, ολοένα περισσότερο, σε εξαγωγέα στρατιωτικής τεχνολογίας.

Την περίοδο 2021-2025, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), βρισκόταν στην ενδέκατη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων εξαγωγέων όπλων παγκοσμίως. Το μερίδιό της στη διεθνή αγορά όπλων υπερδιπλασιάστηκε σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία, από 0,9% σε 1,8%.

Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές εξαγωγικές επιτυχίες της Τουρκίας είναι το πολεμικό drone Bayraktar TB2, προϊόν του τεχνολογικού ομίλου Baykar από την Κωνσταντινούπολη.

Το τουρκικό drone Bayraktar TB2

Το Bayraktar TB2 απέκτησε διεθνή αναγνωρισιμότητα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, όταν χρησιμοποιήθηκε από τις ουκρανικές δυνάμεις και συνδέθηκε με τις πρώτες επιτυχίες τους απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις. Η επιχειρησιακή του διαδρομή, όμως, είχε ξεκινήσει νωρίτερα και εκτείνεται σε μια σειρά από πολεμικά θέατρα, από τη Λιβύη και τη Συρία έως το βόρειο Ιράκ και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Η Baykar έχει πλέον πελάτες σε περισσότερες από 30 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Πολωνία, ενώ έχει προχωρήσει και σε συνεργασία με τον ιταλικό όμιλο Leonardo μέσω κοινοπραξίας (Joint Venture).

Το drone αποτελεί ίσως το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο μιας ευρύτερης τουρκικής στρατηγικής: παραγωγή σχετικά προσιτών, δοκιμασμένων σε πραγματικές επιχειρήσεις συστημάτων και στη συνέχεια επιθετική διείσδυση στις διεθνείς αγορές.

Συμφωνία-πλαίσιο με το ΝΑΤΟ

Δεν είναι όμως μόνο τα drones. Και στον τομέα του πολεμικού ναυτικού η Τουρκία αρχίζει να ανταγωνίζεται ευθέως ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες.

Στις αρχές Ιουλίου, η Ρουμανία έγινε η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ που έθεσε σε υπηρεσία πολεμικό πλοίο κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου στην Τουρκία.

Η κορβέτα «Contraamiral August Roman» είναι εξοπλισμένη με τεχνολογία της Aselsan, της μεγαλύτερης τουρκικής εξοπλιστικής επιχείρησης. Το χαρτοφυλάκιό της είναι ιδιαίτερα ευρύ και περιλαμβάνει ραντάρ, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, ηλεκτρονικά συστήματα πτήσης (avionics), ηλεκτροοπτικά συστήματα, συστήματα άμυνας κατά drones και drone-πλοίων, συστήματα ελέγχου πυρός και επικοινωνιών.

Ο εισηγμένος στο χρηματιστήριο όμιλος Aselsan, ο οποίος ανήκει κατά περισσότερο από 70% στο ίδρυμα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν βασικό πυλώνα του εγχώριου εξοπλισμού. Έχει εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγικό παράγοντα, με βλέψεις πολύ πέρα από τα τουρκικά σύνορα.

Την άνοιξη έλαβε από το ΝΑΤΟ τριετή συμφωνία-πλαίσιο για την παράδοση συστημάτων αναγνώρισης φίλιου ή εχθρικού στόχου (IFF) για φορητά συστήματα αεράμυνας, τα λεγόμενα Manpads.

Και τον περασμένο Δεκέμβριο η Πολωνία ανέθεσε στην Aselsan συμβόλαιο ύψους 410 εκατομμυρίων δολαρίων για συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου. Στον σκληρά αμφισβητούμενο διαγωνισμό η τουρκική εταιρεία επικράτησε ακόμη και έναντι γερμανικών ανταγωνιστών, όπως αναφέρεται στα κεντρικά γραφεία της στην Άγκυρα.

Και δεν είναι η μόνη τουρκική επιχείρηση που ανοίγει δρόμο στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ο κρατικός όμιλος Turkish Aerospace Industries (TAI) πρόκειται να παραδώσει στην Ισπανία 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη Hürjet.

Το τουρκικό εκπαιδευτικό αεροσκάφος Hürjet

Παράλληλα, η κρατική εταιρεία εξοπλισμών και ναυπήγησης STM κατασκευάζει για την Πορτογαλία δύο πλοία πολλαπλών ρόλων και επιμελητείας.

Από την τουρκική σκοπιά, όμως, όλα αυτά δεν αποτελούν παρά την αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης προσπάθειας.

Επιδιώκουν ηγετικό ρόλο στους νατοϊκούς εξοπλισμούς

Στην Aselsan δεν κρύβουν τις φιλοδοξίες τους. Ο στόχος είναι η Τουρκία να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αμυντική αγορά του ΝΑΤΟ.

«Μπορούμε να παραδώσουμε πιο οικονομικά και πιο γρήγορα», δήλωσε πρόσφατα ο επικεφαλής της εταιρείας Ahmet Akyol σε συνομιλία με δημοσιογράφους.

Και υπάρχει ένα ακόμη επιχείρημα που θεωρούν ιδιαίτερα ισχυρό: τα τουρκικά συστήματα έχουν δοκιμαστεί σε πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις, από τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ.

«Είτε πρόκειται για ραντάρ, αντιαεροπορική άμυνα είτε ηλεκτρονικό πόλεμο, μπορούμε να τα παραδώσουμε όλα σε λιγότερο από δύο χρόνια».

Μαζί με τον κατασκευαστή πυραύλων Roketsan και άλλες τουρκικές επιχειρήσεις, η Aselsan εργάζεται ήδη πάνω στο επόμενο μεγάλο βήμα της τουρκικής εξοπλιστικής βιομηχανίας: τον «Ατσάλινο Θόλο» (Çelik Kubbe).

Πρόκειται για ένα φιλόδοξο, πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας και πυραυλικής άμυνας, στο οποίο θα διασυνδέονται μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) σταθμοί ραντάρ, όπλα λέιζερ, ηλεκτρονικοί παρεμβολείς και πύραυλοι μικρού, μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς.

Ο στόχος είναι ιδιαίτερα φιλόδοξος: ο Ατσάλινος Θόλος να μπορεί να αντιμετωπίζει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα απειλών, από μικρά drones έως βαλλιστικούς πυραύλους.

Τουρκία: Πώς o Ερντογάν κατάφερε να αναδείξει την τουρκική αμυντική βιομηχανία σε παγκόσμια εξοπλιστική δύναμη- Από τα τουρκικά drones Bayraktar TB2 έως το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A οι Τούρκοι κλείνουν συμφωνίες και επιδιώκουν να έχουν ηγετικό ρόλο στους νατοϊκούς εξοπλισμούς

Από το εμπάργκο του 1974 στην εξοπλιστική αυτονομία

Η σημερινή ισχύς της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας δεν δημιουργήθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Οι ρίζες της βρίσκονται στην εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο το 1974 και στις συνέπειες που ακολούθησαν.

Οι ΗΠΑ επέβαλαν τότε εμπάργκο όπλων στην Τουρκία. Η Άγκυρα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που έμελλε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν την αμυντική της πολιτική: η εξάρτηση από ξένους προμηθευτές μπορούσε, ανά πάσα στιγμή, να μετατραπεί σε στρατηγική αδυναμία.

Έναν χρόνο αργότερα ιδρύθηκε η Aselsan, με στόχο να συμβάλει στην απόκτηση μεγαλύτερης αυτονομίας της Τουρκίας στον τομέα των εξοπλισμών.

Ο Ερντογάν έδωσε την τελική ώθηση στο σχέδιο αυτονομίας

Το εγχείρημα απέκτησε, ωστόσο, πραγματικά μεγάλη δυναμική μετά την ανάληψη των καθηκόντων του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον Ιανουάριο του 2003.

Η τουρκική κυβέρνηση επένδυσε συστηματικά στην έρευνα, στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και στη δημιουργία και επέκταση κρατικών εργοστασίων όπλων. Η λογική ήταν σαφής: όσο περισσότερα κρίσιμα συστήματα μπορούσε να κατασκευάσει η Τουρκία μόνη της, τόσο λιγότερο ευάλωτη θα ήταν στις πολιτικές αποφάσεις άλλων χωρών.

Από το 2018, η Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών (Savunma Sanayii Baskanligi, SSB), η οποία είναι αρμόδια για τις εξοπλιστικές προμήθειες, υπάγεται απευθείας στον Πρόεδρο, γεγονός που καταδεικνύει και τη στρατηγική σημασία που αποδίδει η τουρκική ηγεσία στον συγκεκριμένο τομέα.

Σήμερα δραστηριοποιούνται περίπου 3.500 εξοπλιστικές και αμυντικές επιχειρήσεις, οι οποίες απασχολούν συνολικά περίπου 100.000 εργαζομένους. Η Aselsan από μόνη της απασχολεί 14.000 ανθρώπους, αριθμός που εξακολουθεί να αυξάνεται.

Το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A

Το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A, που κατασκευάζεται από τις Roketsan και Aselsan, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσπάθειας της Τουρκίας να δημιουργήσει ένα πλήρες οικοσύστημα αμυντικών τεχνολογιών, από τα ραντάρ και τους αισθητήρες έως τους πυραύλους και τα συστήματα διοίκησης.

Η κεφαλαιοποίηση της τουρκικής αμυντικής αγοράς ανέρχεται σήμερα σε περίπου 36 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Aselsan και άλλες τέσσερις τουρκικές επιχειρήσεις συγκαταλέγονται μεταξύ των 100 κορυφαίων εξαγωγέων όπλων παγκοσμίως.

Η Άγκυρα έχει, με άλλα λόγια, καταφέρει να μετατρέψει την ανάγκη για αυτονομία σε εξαγωγικό πλεονέκτημα.

«Δεν μας πούλησαν τον εξοπλισμό, κι έτσι τον κατασκευάσαμε μόνοι μας».

Με αυτόν τον τρόπο σχολίασε ειρωνικά την πορεία της χώρας ο υπουργός Οικονομικών Mehmet Simsek, αναφερόμενος στις σχέσεις της Τουρκίας με τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ.

Η διαμάχη με τις ΗΠΑ φρενάρει τις φιλοδοξίες

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι χωρίς ρωγμές. Η ίδια η αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλύπτει τα όρια της τουρκικής εξοπλιστικής αυτονομίας.

Στο μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενιάς Kaan, που αναπτύσσεται εγχώρια, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα με τους κινητήρες. Αυτοί είχαν παραγγελθεί από τη General Electric, όμως ο αμερικανικός όμιλος δεν μπορεί να παραδώσει, καθώς η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία.

Η αιτία βρίσκεται στην απόφαση της Άγκυρας να αγοράσει το 2019 δύο συστήματα αεράμυνας S-400 από τη Ρωσία.

Η Ουάσιγκτον αντέδρασε έντονα, εκφράζοντας ανησυχίες ότι η λειτουργία των ρωσικών συστημάτων θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο κρίσιμες ιδιότητες stealth των αμερικανικών μαχητικών F-35. Ακολούθησαν κυρώσεις, ενώ από εκείνο το σημείο και μετά ναυάγησε και η προσπάθεια της Τουρκίας να αγοράσει η ίδια F-35 από τις ΗΠΑ — τουλάχιστον μέχρι να υπάρξει κάποια νέα εξέλιξη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πρόσφατα ότι η αμερικανική στάση στο ζήτημα θα μπορούσε να επανεξεταστεί, αφήνοντας ανοιχτό ένα παράθυρο για πιθανή αλλαγή δεδομένων.

Μέχρι τότε, η Άγκυρα επιχειρεί να καλύψει το κενό με δικές της δυνατότητες.

Υπό υψηλή πίεση εργάζεται ο κατασκευαστής κινητήρων TEI (Tusas Engine Industries), στο Εσκίσεχιρ, περίπου 230 χιλιόμετρα δυτικά της Άγκυρας, για την ανάπτυξη εγχώριων κινητήρων για το Kaan. Πρόκειται όμως για ένα εξαιρετικά σύνθετο τεχνολογικό εγχείρημα, το οποίο μπορεί να χρειαστεί πολλά χρόνια για να ολοκληρωθεί.

Η Τουρκία αποτελεί πλέον έναν αξιοσημείωτο ανταγωνιστή στην ευρωπαϊκή αγορά άμυνας, εκτιμά ο Aaron Stein, πρόεδρος της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Foreign Policy Research Institute (FPRI).

Το ερώτημα είναι κατά πόσον η χώρα μπορεί να επεκτείνει με την ίδια επιτυχία τις εξαγωγές της στους πλέον προηγμένους τομείς της αεροδιαστημικής.

«Επί του παρόντος, η βάση της τουρκικής εξοπλιστικής βιομηχανίας για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας είναι ακόμη εύθραυστη», γράφει ο ειδικός σε θέματα άμυνας και Τουρκίας σε ανάλυσή του.

Πολύ σημαντική για να την αγνοήσει κανείς

Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα.

Πρέπει οι Ευρωπαίοι να συνεργάζονται με την Τουρκία στον τομέα της άμυνας, παρά τις πολιτικές διαφωνίες και τις ενστάσεις για την πορεία της χώρας;

Υπό τον Ερντογάν, η Τουρκία έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ολοένα πιο αυταρχική. Πολιτικοί της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές καταλήγουν στη φυλακή, ενώ σημαντικό μέρος των μέσων ενημέρωσης έχει περάσει υπό κυβερνητικό έλεγχο.

Το ζήτημα της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθεί να τίθεται στις διμερείς συνομιλίες με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λέει ο Oguz Üçüncü, βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος AKP.

Και είναι ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πραγματικότητα, αυτή της γεωπολιτικής και της ασφάλειας. Η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή και οι νέες απαιτήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στον τομέα της άμυνας έχουν αυξήσει κατακόρυφα τη στρατηγική αξία της Τουρκίας.

Η Άγκυρα διαθέτει πλέον μια μεγάλη αγορά, έναν τεράστιο στρατό, πολεμική εμπειρία, αναπτυσσόμενη τεχνολογική βάση και —κυρίως— τη δυνατότητα να παράγει όλο και μεγαλύτερο μέρος του οπλοστασίου της μόνη της.

Η τουρκική αμυντική βιομηχανία δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο των κορυφαίων δυτικών παραγωγών όπλων. Έχει όμως ήδη πάψει να αποτελεί έναν περιφερειακό παίκτη.

Και όσο η Ευρώπη αναζητά νέες πηγές εξοπλισμού και προσπαθεί να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες, η Τουρκία βρίσκεται όλο και πιο κοντά στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας.

Αυτό είναι επίσης σημαντικό. Όμως η κατάσταση πολιτικής ασφάλειας στην περιοχή, αλλά και παγκοσμίως, έχει συμβάλει στο να γίνει η Τουρκία εξαιρετικά σημαντική για να την αγνοήσει κανείς.