Έκθεση-«βόμβα» της JP Morgan θέτει υπό αμφισβήτηση την βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους, παρά τη μείωση του δείκτη «χρέος προς ΑΕΠ», καθώς οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται, η οικονομία αναμενόμενα επιβραδύνεται και ο γηράσκων πληθυσμός είναι ένας «εκρηκτικός μηχανισμός» στα θεμέλια του συνταξιοδοτικού συστήματος και των δημόσιων οικονομικών.
Προσθέτει μάλιστα ότι η ισχυρότερη ονομαστική ανάπτυξη από το επιτόκιο ανοίγει την πόρτα για μια δυναμική τύπου «σχήματος Ponzi», σύμφωνα με το οποίο οι κυβερνήσεις θα πρέπει για πάντα να παρουσιάζουν ελλείμματα και πάντα να μεταβάλλουν τις υποχρεώσεις τους και να αναπτύσσονται από οποιαδήποτε θέση χρέους.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την αμερικανική τράπεζα, το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει αυξηθεί σημαντικά στις ανεπτυγμένες αγορές.
Προτού ακόμη ξεσπάσει η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007, είχε εκτιναχθεί πάνω από 30% για 13 από τις 21 μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες που περιλαμβάνονται στο δείγμα των χωρών που εξετάζει η JP Morgan.
Σημειώνεται πως για 9 μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες αυξήθηκε πάνω από 45%.
Μετά την απομόχλευση που σημειώθηκε την περίοδο που ακολούθησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έως τη δεκαετία του 1960, το δημόσιο χρέος σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες άρχισε να αυξάνεται, αρχής γενομένης από το 1970 και εξής.
Μέχρι το 2007, το ποσοστό του χρέους είχε αυξηθεί κατά 40%, σε 74%, σημειώνοντας αύξηση περίπου 1% ετησίως.
Ωστόσο, ο ρυθμός αυτός άλλαξε σημαντικά τα τελευταία 15 χρόνια.
Μάλιστα, στο πλαίσιο της δημοσιονομικής στήριξης που παρασχέθηκε εκ μέρους των κυβερνήσεων μετά τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά και την πανδημική κρίση, το χρέος, κατά μέσο όρο, άγγιξε το 122% του ΑΕΠ το 2022.
Παρότι σχεδόν όλες οι χώρες έχουν δει αύξηση του χρέους, τα αποτελέσματα ποικίλλουν.
Από το 2007, το ακαθάριστο χρέος του δημόσιου τομέα έχει αυξηθεί 90% στην Ιαπωνία, ενώ στην Ελλάδα και στην Ισπανία κατά 81%.
Οι ΗΠΑ έρχονται στην τέταρτη θέση, με το ακαθάριστο χρέος να εκτινάσσεται κατά 61% από το 2007.
Οι οικονομίες της Βόρειας Ευρώπης της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Αυστρίας και του Βελγίου σημείωσαν πολύ μικρότερες αυξήσεις τα τελευταία 15 χρόνια.
Από την άλλη, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ στη Νορβηγία, τη Σουηδία και την Ελβετία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μειώθηκε.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι χώρες που σημείωσαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις είναι επίσης οι χώρες με τα μεγαλύτερα συνολικά επίπεδα χρέους.
Για την Ιαπωνία, την Ελλάδα και την Ιταλία, τα ακαθάριστα χρέη «πρώτευσαν» το 2007.
Παρουσίασαν δε τη μεγαλύτερη αύξηση μετά τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση και την πανδημία.
Πέρα από αυτές τις προαναφερθείσες ακραίες περιπτώσεις, η αύξηση του χρέους από το 2007 εμφανίζει ευρεία βάση.
Παρότι οι υπερχρεωμένες ΗΠΑ έχουν «δει» μεγάλη αύξηση στο χρέους από το 2007, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, που γενικότερα δεν χρωστούν πολλά, σημείωσαν επίσης μεγάλες αυξήσεις στη μόχλευση του δημόσιου τομέα.
Σύμφωνα με την JP Morgan, αν και ο ρυθμός λήψης δανείων έχει μετριαστεί, ο καθαρός δανεισμός εξακολουθεί να είναι βαθιά… συμπιεσμένος (και τα ελλείμματα αυξημένα) σε σχέση με το προ μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης επίπεδο.
Για τις ανεπτυγμένες οικονομίες, διαμορφώθηκε στο -4,6% το 2022, 3,2% λιγότερο από το 2007.
Η μείωσή του τα τελευταία 15 χρόνια αποτυπώνεται στους προϋπολογισμούς των περισσότερων χωρών – εξαιρουμένων της Ελλάδας και της Πορτογαλίας, στις οποίες μετά τη μεγάλη κρίση χρέους του 2012 επεβλήθη… δημοσιονομική εξυγίανση.
Δεδομένου δε ότι η παγκόσμια επέκταση συνεχίζεται, ο καθαρός δανεισμός θα βελτιωθεί καθώς τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται και οι δαπάνες εξομαλύνονται.
Ωστόσο, συντρέχουν ιδιαίτεροι λόγοι εξαιτίας των οποίων ο τρέχων κύκλος αναμένεται να τελειώσει νωρίτερα, με την JP Morgan, μάλιστα, να «βλέπει» τις ΗΠΑ να διολισθαίνουν σε ήπια ύφεση μέχρι το τέλος του έτους.
Επίσης, «το πιθανότερο είναι ότι οι καθαρές θέσεις δανεισμού θα κολλήσουν σε διαρθρωτικώς πιεσμένα επίπεδα.
«Η γήρανση του πληθυσμού στις δυτικές κοινωνίες θα απαιτήσει περισσότερους κρατικούς πόρους για τη στήριξη μη χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων υγείας και συνταξιοδότησης.
Αυτό το γεγονός από μόνο του αυξάνει την ανησυχία για τη βιωσιμότητα των χρεών.
Ταυτόχρονα, η εξυπηρέτηση τους θα απορροφήσει μεγάλο ποσοστό δαπανών, σε περίπτωση που η αύξηση των επιτοκίων αποτελέσει διαρθρωτική εξέλιξη τα επόμενα χρόνια».
Σε μια εργασία του 1998 «The deficit gamble» (JMCB Vol 30(4)), οι συγγραφείς Ball, Elmendorf και Mankiw υποστηρίζουν ότι, «όποτε η διαρκής μετακύλιση του χρέους πετυχαίνει, η πολιτική μπορεί να κάνει κάθε γενιά καλύτερη.
Αυτό το συμπέρασμα δεν υπονοεί ότι τα ελλείμματα είναι καλή πολιτική, διότι μια προσπάθεια αέναης ανακύκλωσης χρέους μπορεί να αποτύχει.
Αλλά [η ιστορία υποδηλώνει] οι επιπτώσεις των ελλειμμάτων παρουσιάζουν μικρή μόνο πιθανότητα».
Ωστόσο, οι παρελθούσες αποδόσεις δεν αποτελούν εγγύηση μελλοντικής επιτυχίας (βλ. Ελλάδα).
Η ιστορική καταγραφή θα μπορούσε απλώς να αφορά μια «τυχερή» περίοδο υψηλής ανάπτυξης και χαμηλών επιτοκίων – αποτέλεσμα δημογραφικών στοιχείων, πληθώρα αποταμιεύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο και εξασθένηση των απαιτήσεων για κεφάλαια.
Το περασμένο έτος σημειώθηκε απότομη άνοδος των επιτοκίων.
Και παρότι αυτή είναι, σε μεγάλο βαθμό, μια κυκλική ιστορία, «υπάρχουν λόγοι να δούμε μια πιο διαρθρωτική άνοδο των επιτοκίων την επόμενη δεκαετία» υποστηρίζει η JP Morgan.
Με τα επιτόκια να αυξάνονται και τη γήρανση του πληθυσμού να φέρνει σημαντικές συνταξιοδοτικές δαπάνες, οι ανησυχίες εντείνονται.
Ανεξάρτητα από το τι έχει ήδη συμβεί, τα επιτόκια θα μπορούσαν να αρχίσουν να κινούνται πάνω από την ανάπτυξη.
Προϊόντος του χρόνου, η εξυπηρέτηση χρέους πάνω στο νέο χρέος θα γίνει πιθανότατα μια πιο σημαντική δαπάνη στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς.
Μοιραία, οι αυξανόμενοι ρυθμοί αύξησης χρέους θα παραγκωνίσουν τις επενδύσεις, που με τη σειρά τους θα μειώσουν την τεχνολογική πρόοδο και τη δυνητική ανάπτυξη – επιδεινώνοντας τις προκλήσεις βιωσιμότητας.
Από αυτή την άποψη, οι σημερινές συνθήκες είναι σχετικά πιο ευνοϊκές από ό,τι το 2010, όταν οι αποδόσεις υπερέβαιναν την ονομαστική ανάπτυξη για όλες σχεδόν τις χώρες.
Ωστόσο, αυτό αντανακλά κυρίως τη μείωση των αποδόσεων από τότε.
Σε έναν κόσμο υψηλότερων αποδόσεων, τα θεμελιώδη στοιχεία θα είναι σχεδόν πάντα χειρότερα δεδομένης της επιβράδυνσης της προβλεπόμενης ανάπτυξης, ακόμη και αν απουσιάσουν οι μεγάλες αυξήσεις του χρέους στα ενδιάμεσα έτη.

Πολιτικός “σεισμός” από τον Γιώργο Αϋφαντή: «Ο Γεραπετρίτης διαπράττει μειοδοσία – Ποιον εκπροσωπεί τελικά η κυβέρνηση;» – Πυρά για τον Τσάφο, την Εxxonmobil και τα ενεργειακά συμφέροντα που προκαλούν θύελλα ερωτημάτων – Δείτε το βίντεο από την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη στον Πάνο Παναγιωτόπουλο
Ο Ερντογάν αλλάζει τις Στρατιωτικές Απαγορευμένες Ζώνες και τις Ζώνες Ασφαλείας στο Αιγαίο και η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις – Νέα τουρκική ρύθμιση για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις – Ποιά θα είναι η αντίδραση της Κυβέρνησης Μητσοτάκη εάν οι Τούρκοι χτυπήσουν ξαφνικά ψαράδες ή κάποιο πλοίο;
Πρωτοφανής διείσδυση της Άγκυρας μέσα στην Ελλάδα: Εκρηκτική αύξηση των Τουρκικών “επενδύσεων” σε νησιά και κρίσιμες ακριτικές περιοχές με “όχημα” την Golden Visa, η Τουρκική μαφία αλωνίζει σε όλη τη χώρα με τις “πλάτες” της ΜΙΤ και η Κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα – Βαριά ερωτήματα για την Εθνική μας ασφάλεια και την Εξωτερική πολιτική της Αθήνας
Κινήσεις που δείχνουν προετοιμασία για πόλεμο από την Τουρκία: Μέχρι και οι αυτοκινητόδρομοι μετατρέπονται ξαφνικά σε «μίνι αεροδρόμια» για drones – 52 σημεία στο σχέδιο της Άγκυρας – Τα νέα ανησυχητικά δεδομένα για την Ελληνική Άμυνα, το σενάριο που αλλάζει τα δεδομένα σε περίπτωση σύγκρουσης και τα ερωτήματα που προκύπτουν για το Αιγαίο
Σκληρά “παιχνίδια” σε βάρος της Ελλάδος στη Λιβύη: Οι τούρκοι “δένουν” και την οικογένεια Χαφτάρ με στόχο να “στραγγαλίσουν” την Κρήτη και να ελέγξουν πλήρως και τη Βόρεια Αφρική – Αμυντική συνεργασία με drones, επίγειους σταθμούς ελέγχου και κομάντος – Ακόμη μία… “επιτυχία” της Εξωτερικής πολιτικής της Κυβέρνησης Μητσοτάκη φέρνει την Αθήνα μπροστά σε μια νέα γεωπολιτική δοκιμασία
Αντώνης Σαμαράς : “Ευρύτερες δυνάμεις από τήν Δεξιά, τήν Κεντροδεξιά καί τό Πατριωτικό Κέντρο συσπειρώνονται γύρω από τόν πρώην Πρωθυπουργό ” – ” Τό Πατριωτικό φρόνημα συμβαδίζει μέ Κοινωνικά μέτρα υπέρ τών μικρομεσαίων και τών οικονομικά αδυνάτων” – Τί αποκάλυψε ο πρώην Υπουργός Πάνος Παναγιωτοπουλος μιλώντας στο κανάλι τής ” Ναυτεμπορικής” (Δείτε το βίντεο)
Παίρνει αποστάσεις από τήν Ελλάδα η Αίγυπτος σέ ό,τι αφορά τήν ΑΟΖ τού Καστελορίζου πιεζόμενη από τήν Τουρκία – Ακόμη μία …”επιτυχία” τής εξωτερικής πολιτικής τής Κυβέρνησης
Ψυχρολουσία: Οι ΗΠΑ εξετάζουν Τουρκικές φρεγάτες για το Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό – Η Άγκυρα επιχειρεί να εισβάλει στα Αμερικανικά ναυπηγικά προγράμματα και η Αθήνα κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε νέα γεωπολιτική ανατροπή, που αλλάζει τα πάντα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο – Η κρίσιμη συνάντηση του Ερντογάν με τον Τραμπ και το παρασκήνιο της αμυντικής προσέγγισης – – Πού βρίσκεται η Ελληνική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία;
Εξελίξεις σοκ: Κίνα και Ιαπωνία ετοιμάζονται να πουλήσουν μαζικά ομόλογα των ΗΠΑ – Το σενάριο που εάν γίνει πραγματικότητα τότε το κραχ του 1929 θα μοιάζει με “παιχνίδι” μπροστά σε αυτό που θα λάβει χώρα στον πλανήτη
Καλώδιο Ελλάδος – Κύπρου: Πώς φτάσαμε στο σημείο η Άγκυρα να παριστάνει τον… “επιτηρητή” στο Αιγαίο; Ο ρόλος της Γαλλίας και της Γερμανίας, οι χοντρές μπίζνες πίσω από τα Εθνικά μας συμφέροντα και η εξωτερική πολιτική της Κυβέρνησης Μητσοτάκη
Ακόμη μια κίνηση ματ από τον Ερντογάν: Η ενεργειακή συμφωνία-“μαμούθ” με τη Σαουδική Αραβία, οι “χρυσές” μπίζνες και τα ύπουλα σχέδια του Τούρκου Προέδρου για το Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο – Τα μεγάλα ερωτήματα για την Ελληνική ΑΟΖ και την στρατηγική της Κυβέρνησης, που χάνει τον έναν μετά τον άλλον όλους τους συμμάχους στην ευρύτερη περιοχή
Αντώνης Σαμαράς: Δήλωση- “κόλαφος” κατά της Κυβέρνησης για το καλώδιο- ” Η μυστική διπλωματία Μητσοτάκη-Γεραπετρίτη μας οδηγεί σε νέα Ίμια και ανοίγει το δρόμο για τις “Πρέσπες του Αιγαίου”- Τα έξι ερωτήματα του πρώην Πρωθυπουργού που “καίνε” το Μέγαρο Μαξίμου
Κίνηση ματ από την Τουρκία: Με το “βλέμμα” στη “Γαλάζια Πατρίδα”, το Αιγαίο και την Ελληνική ΑΟΖ η Άγκυρα -με νέα Αμυντική Συμφωνία και δέλεαρ συμπαραγωγή κορβετών, drones και πολεμικών συστημάτων – προσπαθεί να “δέσει” και την Αίγυπτο – Ακόμη ένας μεγάλος κίνδυνος για τα Ελληνικά συμφέροντα – Η Ανατολική Μεσόγειος αλλάζει και η Αθήνα δεν έχει περιθώρια εφησυχασμού
Πάνος Παναγιωτόπουλος: «Επικίνδυνοι οι χειρισμοί της Κυβέρνησης στο θέμα του καλωδίου με την ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας προς την Άγκυρα – Έτοιμη η Τουρκία να εργαλειοποιήσει τη διακοίνωση για να αμφισβητήσει κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος στο Αιγαίο – Είχαν προειδοποιήσει σχετικά ο Καραμανλής και ο Σαμαράς» (Δείτε το αποκαλυπτικό βίντεο)
Εν μέσω “θυέλλης”… «Abeille Marengo» ο Ερντογάν επιχειρεί να “σπάσει” ακόμη μια κρίσιμη συμμαχία της Ελλάδας: Η προσέγγιση στο Ισραήλ, η νέα Κυβέρνηση στο Τελ Αβίβ, τα “παζάρια” για Παλαιστίνη και Συρία και τα ανταλλάγματα στην Αν. Μεσόγειο – Τι κάνει και πάλι η Αθήνα;