Μαρία Καρυστιανού: Πρωτοφανής «κατρακύλα» για την «Ελπίδα»- Το κόμμα υποχώρησε κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες μόλις σε μέσα 3 μήνες!- Τα λάθη που οδήγησαν ακόμα και τους πιο θερμούς υποστηρικτές της, στους αναποφάσιστους

Αυτή τη φορά, όμως, το ενδιαφέρον δεν εστιάζεται τόσο στα κόμματα που διεκδικούν την πρωτοκαθεδρία, την κυβέρνηση ή τον ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης, όσο στους πολιτικούς σχηματισμούς που κινούνται χαμηλότερα στις μετρήσεις και επιχειρούν να εκφράσουν ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος που αισθάνεται αποκομμένο από το σημερινό κομματικό σύστημα.

Μαρία Καρυστιανού: Πρωτοφανής «κατρακύλα» για την «Ελπίδα»- Το κόμμα υποχώρησε κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες μόλις σε μέσα 3 μήνες!- Τα λάθη που οδήγησαν ακόμα και τους πιο θερμούς υποστηρικτές της, στους αναποφάσιστους

Στο επίκεντρο αυτής της κινητικότητας βρίσκεται το νεοσύστατο κόμμα της κ. Καρυστιανού, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», το οποίο, μετά την εντυπωσιακή εκκίνηση και τις υψηλές προσδοκίες που συνόδευσαν την εμφάνισή του, φαίνεται να διανύει μια σαφώς πιο δύσκολη δημοσκοπική περίοδο.

Η εικόνα των τελευταίων μετρήσεων είναι αποκαλυπτική: μέσα σε διάστημα σχεδόν τριών μηνών, το κόμμα έχει χάσει περίπου έξι ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ένα τμήμα των ψηφοφόρων που αρχικά έδειξαν πρόθυμοι να στηρίξουν την κ. Καρυστιανού φαίνεται πλέον να μετακινείται προς τη δεξαμενή των αναποφάσιστων.

Τον Ιούνιο, λίγες μόλις ημέρες μετά την ιδρυτική διακήρυξη, η «Ελπίδα» είχε καταγράψει ποσοστό της τάξης του 9,2% στην πρόθεση ψήφου. Ήταν μια επίδοση που την έφερνε στην τέταρτη θέση, σε απόσταση αναπνοής από το ΠΑΣΟΚ, και δημιουργούσε την αίσθηση ότι ένας νέος πολιτικός πόλος είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται.

Την ίδια περίοδο, η δημοφιλία της κ. Καρυστιανού ξεπερνούσε, στις περισσότερες μετρήσεις, εκείνη των άλλων πολιτικών αρχηγών. Η προσωπική της ακτινοβολία αποτελούσε, άλλωστε, ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια του νέου εγχειρήματος και τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου ένα μεγάλο και ετερόκλητο ακροατήριο μπορούσε να συνδεθεί με την «Ελπίδα».

Η συνέχεια, ωστόσο, δεν ήταν ανάλογη της δυναμικής του ξεκινήματος.

Οι εσωτερικές αναταράξεις, οι διαφωνίες και οι αποχωρήσεις στελεχών που ακολούθησαν το επόμενο διάστημα άρχισαν να θολώνουν την αρχική εικόνα και να περιορίζουν την πολιτική επιρροή του κόμματος. Το ποσοστό υποχώρησε στο 6,1% τον Ιούλιο και πλέον κινείται στο 3%.

Η κ. Καρυστιανού δεν κατάφερε να συγκρατήσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό της «Ελπίδας», την ίδια ώρα που ο χρόνος αποδείχθηκε ανεπαρκής για τη δημιουργία μιας συνεκτικής κομματικής δομής. Μιας δομής που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός σύνθεσης, να αμβλύνει τις διαφορετικές αντιλήψεις και να δώσει σαφέστερο πολιτικό προσανατολισμό σε ένα εγχείρημα το οποίο, από τη φύση του, ήταν αναμενόμενο να συγκεντρώνει διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και προσδοκίες.

Η προσπάθεια υπέρβασης του άξονα Αριστερά – Δεξιά

Από την πρώτη στιγμή, η επικεφαλής της «Ελπίδας» επέλεξε να μην εγκλωβιστεί σε ένα αυστηρό ιδεολογικό πλαίσιο. Η επιλογή να κινηθεί πέραν του παραδοσιακού άξονα Αριστερά – Δεξιά είχε μια σαφή πολιτική λογική: να διευρύνει το ακροατήριο του νέου κόμματος, να αποφύγει τους ιδεολογικούς αποκλεισμούς και να προσεγγίσει πολίτες που, ανεξάρτητα από την κομματική τους προέλευση, αισθάνονταν ότι δεν εκπροσωπούνται από τις υφιστάμενες πολιτικές δυνάμεις.

Η στρατηγική αυτή φάνηκε αρχικά να αποδίδει. Η «Ελπίδα» κατάφερε να συγκεντρώσει διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές αφετηρίες κάτω από μια κοινή προσδοκία αλλαγής.

Πολύ γρήγορα, ωστόσο, έγινε εμφανές ότι η πολιτική κατεύθυνση του εγχειρήματος ήταν περισσότερο δεξιόστροφη, τόσο ως προς την ίδια την κ. Καρυστιανού όσο και ως προς το ακροατήριο που τελικά άρχισε να συγκεντρώνεται γύρω από το κόμμα.

Αυτό φαίνεται πως λειτούργησε αποθαρρυντικά για ένα τμήμα ψηφοφόρων με αριστερή και κεντροαριστερή προέλευση, οι οποίοι είχαν αρχικά δει στην κ. Καρυστιανού μια δυνατότητα πολιτικής έκφρασης και είχαν επενδύσει στην προοπτική ενός νέου εγχειρήματος που θα μπορούσε να υπερβεί τις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές.

Η απόσταση ανάμεσα στην αρχική προσδοκία και στην πολιτική ταυτότητα που άρχισε σταδιακά να διαμορφώνεται αποτελεί, επομένως, ένα από τα κρίσιμα ζητήματα για την πορεία της «Ελπίδας».

Ποιοι ήταν οι ψηφοφόροι της «Ελπίδας»

Οι αρχικές δημοσκοπικές μετρήσεις έδειχναν ότι η εκλογική δύναμη του κόμματος ήταν ιδιαίτερα ισχυρή στη Βόρεια Ελλάδα. Παράλληλα, το προφίλ των δυνητικών ψηφοφόρων του παρουσίαζε μια σειρά από ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά.

Στην πλειονότητά τους επρόκειτο για πολίτες αστικής προέλευσης, μεσαίων εισοδηματικών στρωμάτων, με κεντρώα και κεντροδεξιά ιδεολογική αναφορά, οι οποίοι έδιναν ιδιαίτερη βαρύτητα στα ζητήματα της διαφθοράς, της διαφάνειας και του κράτους Δικαίου.

Πρόκειται, δηλαδή, για ένα εκλογικό κοινό που δεν κινητοποιήθηκε απαραίτητα από μια παραδοσιακή ιδεολογική ταύτιση, αλλά κυρίως από την ανάγκη να βρει μια νέα πολιτική έκφραση. Η βασική προσδοκία ήταν ότι η κ. Καρυστιανού θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης, κινητοποιώντας δυνάμεις που αισθάνονταν εδώ και καιρό αποκομμένες από το υπάρχον πολιτικό σύστημα.

Κυρίως, όμως, υπήρχε η προσδοκία ότι θα μπορούσε να εμφυσήσει μια αίσθηση ελπίδας και προοπτικής σε κοινωνικά ακροατήρια που είχαν συσσωρεύσει απογοήτευση και δυσπιστία απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα.

Αυτοί οι πολίτες ήταν διατεθειμένοι να παραβλέψουν την έλλειψη πολιτικής εμπειρίας της Μ. Καρυστιανού, ακριβώς επειδή αυτό που αναζητούσαν δεν ήταν κατ’ ανάγκη έναν ακόμη έμπειρο πολιτικό. Αναζητούσαν ένα διαφορετικό μοντέλο πολιτικής ηθικής και πρακτικής, έναν διαφορετικό τρόπο άσκησης πολιτικής και, κυρίως, μια νέα σχέση εμπιστοσύνης με την πολιτική.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα της «Ελπίδας»: κατά πόσο μπορεί να μετατρέψει την αρχική προσωποκεντρική δυναμική σε σταθερή πολιτική ταυτότητα και οργανωμένη εκλογική βάση.

Μαρία Καρυστιανού: Πρωτοφανής «κατρακύλα» για την «Ελπίδα»- Το κόμμα υποχώρησε κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες μόλις σε μέσα 3 μήνες!- Τα λάθη που οδήγησαν ακόμα και τους πιο θερμούς υποστηρικτές της, στους αναποφάσιστους

Το ρήγμα στα γεωπολιτικά ζητήματα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι θέσεις των ψηφοφόρων της «Ελπίδας» στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και γεωπολιτικής.

42,4% των ψηφοφόρων της «Ελπίδας» διαφωνεί με τη συνέχιση της στήριξης του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία.

17,4% των ψηφοφόρων της «Ελπίδας» θεωρεί πως η Ρωσία είναι σύμμαχος χώρα προς την Ελλάδα.

Τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν είναι άνευ πολιτικής σημασίας. Αντιθέτως, φωτίζουν μια πλευρά του εκλογικού ακροατηρίου της «Ελπίδας» που ενδεχομένως εξηγεί σε έναν βαθμό και τη δεξιόστροφη κατεύθυνση που άρχισε να αποκτά το εγχείρημα.

Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύουν και το πρόβλημα της ετερογένειας του συγκεκριμένου εκλογικού σώματος. Οι ψηφοφόροι που συγκεντρώθηκαν αρχικά γύρω από την κ. Καρυστιανού δεν αποτελούν ένα απολύτως συμπαγές πολιτικό ακροατήριο. Συνδέονται περισσότερο από την κοινή αίσθηση απογοήτευσης από το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα και λιγότερο από μια ενιαία ιδεολογική αφετηρία.

Από την «Ελπίδα» στους αναποφάσιστους

Δεν μπορούμε, φυσικά, να προβλέψουμε αν αυτή η τάση θα διατηρηθεί ή θα ανατραπεί το επόμενο διάστημα. Αυτό, ωστόσο, που έχουμε σήμερα ως ερευνητικό δεδομένο είναι η μετατόπιση ενός τμήματος ψηφοφόρων της «Ελπίδας» στη ζώνη των αναποφάσιστων.

Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς οι συγκεκριμένοι ψηφοφόροι παύουν, έστω προσωρινά, να θεωρούνται δεδομένη εκλογική βάση του κόμματος και καθίστανται διεκδικήσιμοι από άλλους πολιτικούς χώρους.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής δημοσκοπικής εικόνας.

Όπως σημειώσαμε και παραπάνω, πρόκειται κατά βάση για ψηφοφόρους που έχουν απογοητευθεί από το υπάρχον κομματικό σύστημα και αναζητούν μια νέα πολιτική διέξοδο. Δεν έχουν, επομένως, απαραίτητα επιστρέψει σε κάποιο από τα παραδοσιακά κόμματα. Παραμένουν σε αναζήτηση πολιτικής στέγης.

Τους ψηφοφόρους αυτούς, βέβαια, τους κινητοποίησε σε σημαντικό βαθμό η ίδια η κ. Καρυστιανού και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν θα μπορούσαν εύκολα να συνταχθούν με ένα διαφορετικό νέο εγχείρημα, όπως αυτό του κ. Σαμαρά ή του κ. Τσίπρα.

Η προσωπική σχέση που αναπτύχθηκε ανάμεσα στην επικεφαλής της «Ελπίδας» και σε ένα τμήμα του εκλογικού της ακροατηρίου αποτελεί ένα κεφάλαιο που δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε έναν άλλο πολιτικό σχηματισμό. Γι’ αυτό και η σημερινή μετακίνηση προς τους αναποφάσιστους δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως οριστική εγκατάλειψη του εγχειρήματος.

Είναι, όμως, σαφώς μια προειδοποίηση.

Η νέα Δεξιά του Σαμαρά και το ακροατήριο της «Ελπίδας»

Τα πολιτικά χαρακτηριστικά που περιγράψαμε παραπάνω φαίνεται να προσιδιάζουν περισσότερο σε εκείνα του κ. Σαμαρά, ο οποίος επιχειρεί να διαμορφώσει και να ηγηθεί μιας διαφορετικής Δεξιάς.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μπορεί πράγματι να θεωρηθεί φορέας μιας νέας πολιτικής πρότασης που θα συγκινήσει τα συγκεκριμένα ακροατήρια.

Γιατί το ζητούμενο για τους ψηφοφόρους που εγκαταλείπουν σήμερα την «Ελπίδα» δεν είναι απλώς η αναζήτηση ενός διαφορετικού κόμματος. Είναι η αναζήτηση μιας διαφορετικής πολιτικής εκπροσώπησης.

Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει μπροστά της η κ. Καρυστιανού. Η αρχική δυναμική αποδείχθηκε εντυπωσιακή, αλλά δεν μετατράπηκε εγκαίρως σε σταθερή πολιτική βάση. Οι εσωτερικές αναταράξεις, η απουσία σαφούς οργανωτικής δομής και η σταδιακή αποκάλυψη μιας περισσότερο δεξιόστροφης πολιτικής φυσιογνωμίας δημιούργησαν ρωγμές σε ένα ακροατήριο που είχε συσπειρωθεί πρωτίστως γύρω από την προσδοκία της αλλαγής.

Το αν αυτές οι ρωγμές μπορούν να κλείσουν ή αν θα εξελιχθούν σε οριστική απομάκρυνση ψηφοφόρων θα κριθεί τους επόμενους μήνες.

Σε κάθε περίπτωση, η πτώση από το 9,2% στο 3% μέσα σε λιγότερο από τρεις μήνες δεν είναι απλώς μια δημοσκοπική μεταβολή. Είναι ένα σαφές μήνυμα ότι η αρχική πολιτική προσδοκία δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει ένα βιώσιμο κομματικό εγχείρημα.

Η «Ελπίδα» καλείται πλέον να αποδείξει αν μπορεί να μετατρέψει την αρχική της δυναμική σε σταθερή πολιτική πρόταση, να συγκρατήσει το εκλογικό της ακροατήριο και, κυρίως, να δώσει πειστική απάντηση στο ερώτημα που εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από την ψήφο των πολιτών που την επέλεξαν: ποια ακριβώς νέα πολιτική εκπροσώπηση θέλουν να δημιουργήσουν.