Τουρκία: Δεν είναι μόνο οι ρωσικοί S-400 το πρόβλημα για τα F-35 που επιθυμεί διακαώς ο Ερντογάν- Το σχέδιο της Τουρκίας για πώληση στον Κόλπο και οι αντιδράσεις σε ΗΠΑ, Ελλάδα και Ισραήλ

Η επιθυμία της Άγκυρας να επιστρέψει στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 παραμένει ισχυρή, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επαναφέρει διαρκώς το ζήτημα στο υψηλότερο διπλωματικό επίπεδο.

Τουρκία: Δεν είναι μόνο οι ρωσικοί S-400 το πρόβλημα για τα F-35 που επιθυμεί διακαώς ο Ερντογάν- Το σχέδιο της Τουρκίας για πώληση στον Κόλπο και οι αντιδράσεις σε ΗΠΑ, Ελλάδα και Ισραήλ

Ωστόσο, όπως φαίνεται, το εμπόδιο που ορθώνεται μπροστά στην τουρκική ηγεσία δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στους ρωσικούς S-400. Το πρόβλημα έχει εξελιχθεί σε μια ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης, η οποία αγγίζει τις σχέσεις της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ, αλλά και σημαντικούς περιφερειακούς παίκτες, όπως η Ελλάδα και το Ισραήλ.

Στο παρασκήνιο, η Άγκυρα φέρεται να επεξεργάζεται ένα σχέδιο μεταβίβασης των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 σε χώρα του Κόλπου, με επικρατέστερα σενάρια το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η κίνηση αυτή εκτιμάται ότι αποσκοπεί στην άρση του αδιεξόδου που προκάλεσαν οι αμερικανικές κυρώσεις CAATSA, οι οποίες οδήγησαν στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα συμπαραγωγής και προμήθειας των F-35. Αν και το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επιβεβαιώνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές και διαβουλεύσεις με περισσότερους από έναν εμπλεκόμενους παράγοντες, αποφεύγει επιμελώς να αποκαλύψει το εύρος και το περιεχόμενο των συνομιλιών.

Από την πρώτη στιγμή, η Ουάσινγκτον είχε υψώσει σαφές τείχος απέναντι στην προοπτική συνύπαρξης των F-35 με τους S-400, εκφράζοντας φόβους ότι η λειτουργία των δύο συστημάτων στον ίδιο επιχειρησιακό χώρο θα μπορούσε να επιτρέψει στη Ρωσία να αποκτήσει κρίσιμες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας των αμερικανικών αεροσκαφών. Παρότι οι S-400 ουδέποτε διασυνδέθηκαν με τα συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ, η παρουσία τους επί τουρκικού εδάφους εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πλέον επίμονες εστίες έντασης στις σχέσεις Άγκυρας – Ουάσινγκτον.

Οι προσδοκίες μετά τον Τραμπ και οι αμερικανικές δικλίδες ασφαλείας

Η τουρκική αισιοδοξία αναζωπυρώθηκε μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε έναν πιο ήπιο τόνο, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης των κυρώσεων και μιας μελλοντικής συμφωνίας για τα F-35. Δεν ήταν λίγα τα δημοσιεύματα που έσπευσαν να κάνουν λόγο ακόμη και για μια συμβολική πρώτη παράδοση έξι αεροσκαφών, ενισχύοντας το αφήγημα της Άγκυρας περί σταδιακής αποκατάστασης των σχέσεων με την Ουάσινγκτον.

Ωστόσο, η πραγματικότητα στην αμερικανική πρωτεύουσα αποδεικνύεται σημαντικά πιο σύνθετη. Όπως επισημαίνει ο Ισραηλινός αναλυτής και πρώην αντιπρόεδρος Εξωτερικών Σχέσεων της Israel Aerospace Industries, Σάι Γκαλ, η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει μια αυστηρή και πολυεπίπεδη διαδικασία. Ο εκάστοτε πρόεδρος των ΗΠΑ οφείλει να πιστοποιήσει ενώπιον του Κογκρέσου ότι οι S-400 έχουν απομακρυνθεί οριστικά από την τουρκική κατοχή και ότι η Άγκυρα έχει δεσμευθεί πως δεν θα στραφεί εκ νέου σε αντίστοιχα ρωσικά οπλικά συστήματα.

Το Κογκρέσο, από την πλευρά του, διατηρεί το δικαίωμα να μπλοκάρει οποιαδήποτε πρωτοβουλία, εφόσον κρίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κίνδυνοι για την ασφάλεια των επιχειρησιακών δεδομένων των F-35. Και αυτή ακριβώς η παράμετρος είναι που καθιστά την υπόθεση πολύ περισσότερο πολιτική παρά τεχνική.

Τουρκία: Δεν είναι μόνο οι ρωσικοί S-400 το πρόβλημα για τα F-35 που επιθυμεί διακαώς ο Ερντογάν- Το σχέδιο της Τουρκίας για πώληση στον Κόλπο και οι αντιδράσεις σε ΗΠΑ, Ελλάδα και Ισραήλ

Το σχέδιο για τον Κόλπο και οι σκιές που παραμένουν

Η πιθανή μεταφορά των S-400 στο Κατάρ ή σε άλλη χώρα της περιοχής δεν φαίνεται να καθησυχάζει τους επικριτές της Τουρκίας. Σύμφωνα με τον Σάι Γκαλ, η εγκατάσταση των συστημάτων στην Τουρκία πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή Ρώσων τεχνικών, γεγονός που γεννά το ερώτημα εάν κρίσιμα δεδομένα έχουν ήδη συλλεχθεί ή μεταφερθεί στη Μόσχα.

Παράλληλα, οι στενές σχέσεις Άγκυρας και Κρεμλίνου εξακολουθούν να προκαλούν επιφυλάξεις στη Δύση. Η ενεργειακή συνεργασία μέσω του αγωγού TurkStream, η παρουσία της ρωσικής Rosatom στον πυρηνικό σταθμό του Άκουγιου, αλλά και η διαρκής επικοινωνία των δύο ηγεσιών συνθέτουν ένα πλέγμα αλληλεξάρτησης που δύσκολα αγνοείται από τους αμερικανικούς θεσμούς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διάσταση του Κατάρ. Το εμιράτο φιλοξενεί την αμερικανική αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ, έναν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς κόμβους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Ως εκ τούτου, η μεταφορά ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων σε μια χώρα με τόσο κρίσιμο ρόλο για την αμερικανική στρατηγική θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα ερωτήματα αντί να επιλύσει τα ήδη υπάρχοντα.

«Πρόκειται για στρατηγικό ξέπλυμα και όχι για πραγματική απομάκρυνση», τονίζει χαρακτηριστικά ο Ισραηλινός αναλυτής.

Την ίδια στιγμή, μια τέτοια συμφωνία δεν θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς τη συγκατάθεση της Μόσχας. Η Ρωσία, έχοντας επενδύσει πολιτικά και γεωστρατηγικά στην πώληση των S-400 στην Τουρκία, δύσκολα θα συναινούσε σε μια μεταβίβαση χωρίς να εξασφαλίσει ανταλλάγματα ή να διατηρήσει μοχλούς επιρροής στην ευρύτερη περιοχή.

Η στάση του Πενταγώνου και το μέτωπο Ελλάδας – Ισραήλ

Ακόμη και στο πλέον αισιόδοξο σενάριο για την Άγκυρα, η επιστροφή στο πρόγραμμα F-35 δεν θα ήταν ούτε άμεση ούτε απλή. Οι διαδικασίες που εμπλέκουν το Πεντάγωνο, τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, τις επιτροπές του Κογκρέσου και τη γραμμή παραγωγής της Lockheed Martin εκτιμάται ότι απαιτούν σημαντικό χρόνο, με αρκετούς αναλυτές να θεωρούν πως η ολοκλήρωσή τους θα μπορούσε να υπερβεί τη διάρκεια της τρέχουσας αμερικανικής διοίκησης.

Στο μεταξύ, Ελλάδα και Ισραήλ παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, εκφράζοντας με σαφήνεια τις αντιρρήσεις τους απέναντι σε μια πιθανή τουρκική επανένταξη. Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει ήδη μεταφέρει τις ανησυχίες του στον Ντόναλντ Τραμπ, επιμένοντας στην ανάγκη διατήρησης του ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή.

Ανάλογη είναι και η στάση της Αθήνας. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, έχει διαμηνύσει ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τόσο την προμήθεια F-35 από την Τουρκία όσο και κάθε ενδεχόμενο μεταφοράς τεχνογνωσίας που θα μπορούσε να ενισχύσει τις φιλοδοξίες της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Με τα σημερινά δεδομένα, η Ελλάδα και το Ισραήλ αναμένεται να ενισχύσουν τους στόλους τους με νέα F-35 από το 2028, την ώρα που η Τουρκία εξακολουθεί να κινείται σε ένα πυκνό διπλωματικό τοπίο, όπου οι ισορροπίες αλλάζουν αργά και οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα τη στρατηγική εμπιστοσύνη.

Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της υπόθεσης. Γιατί, όπως συνοψίζει ο Σάι Γκαλ, «Οι S-400 μπορεί να φύγουν από την Τουρκία. Το στρατηγικό πρόβλημα, όμως, θα παραμείνει».